Russula subfoetens

Russula subfoetens, Russulaceae familyasına ait, adından da anlaşılacağı gibi pis kokulu kırılgan mantar Russula foetens türüne çok benzeyen bir türdür. İki tür arazide sıklıkla karıştırılır.

Şapkası orta ile büyük boyda, okra sarısı ile bal kahverengisi arasında renktedir; nemli havada yapışkan, kenarı ise belirgin biçimde oluklu ve kabarcıklıdır. Lameller krem renginde olup yaşlandıkça kahverengi lekeler oluşturabilir. Sap beyazımsıdır ve içi zamanla boşalır. Eti ağır, hoş olmayan bir koku verir; tadı R. foetens kadar yakıcı değildir, daha çok acımsıdır. Bu türü R. foetensten ayırmada kullanılan bilinen bir ipucu, sapın potasyum hidroksit (KOH) ile sarı renk vermesidir. Yaz ve sonbaharda yaprak döken ve karışık ormanlarda görülür. Yenmez; kokusu ve tadı nedeniyle tüketime uygun değildir.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.