Phaeolus schweinitzii

Phaeolus schweinitzii, Polyporales takımına ait, iğne yapraklı ağaçların kök ve gövde dibinde kahverengi çürüklüğe yol açan önemli bir parazit mantardır. İngilizcede boyacı mantarı olarak da anılır; çünkü meyve gövdesi yün ve iplik boyamada sarı, turuncu ve kahverengi tonlar elde etmek için geleneksel olarak kullanılmıştır.

Meyve gövdesi yıllık olup genellikle ağacın dibinde ya da yakınındaki köklerden çıkarak topraktan yükseliyormuş gibi görünür. Kısa ve kalın bir sap üzerinde ya da sapsız olarak gelişen, rozet veya katmerli tabak biçiminde, çoğu zaman 10–30 cm çapında yapılar oluşturur. Üst yüzeyi kadifemsi ve tüylüdür; gençken kenarları parlak sarı ya da turuncu, ortası pas kahverengisidir, yaşlandıkça tamamen koyu kahverengiye döner. Alt yüzde düzensiz gözenekler bulunur; bu gözenekler dokunulduğunda kahverengileşir. Eti süngerimsi ve suludur, kuruyunca hafif ve kırılgan hâle gelir.

Başlıca çam, ladin, göknar ve köknar gibi iğne yapraklı ağaçları etkiler. Kök ve gövdenin alt kısmındaki odunda selülozu parçalayarak kahverengi, küp küp kırılan bir çürüklük oluşturur. Etkilenen ağaçlar dışarıdan sağlıklı görünebilir, ancak kökler zayıfladığı için rüzgârla devrilme riski artar. Bu nedenle ormancılıkta ve kent ağaçlarının güvenlik değerlendirmesinde önem taşır.

Kuzey yarımkürenin ılıman ve kuzey ormanlarında geniş bir yayılışa sahiptir. Sert ve lifli yapısı nedeniyle yenmez. Meyve gövdeleri yaz sonu ve sonbaharda görülür, yaşlı ve kurumuş örnekleri ise ağaç dibinde uzun süre kalabilir.

Kahverengi çürüklük yapan mantarlar odundaki selülozu tüketip lignini büyük ölçüde geride bırakır; bu kalıntılar orman topraklarında uzun süre kalarak toprağın su tutma kapasitesine katkıda bulunur. Bu mantarların açtığı çürüklük ağaçlarda oyukların oluşmasını kolaylaştırır; ağaçkakanlar, baykuşlar, yarasalar ve pek çok böcek bu oyukları barınak olarak kullanır.