Paxillus involutus

Paxillus involutus, Boletales takımının Paxillaceae familyasına bağlı, orta ile büyük boylu bir lamelli mantardır. Şapkası genellikle 5–12 cm genişliğinde, zeytin kahverengisi ile sarımsı kahverengi arasında renkli, ortası çoğu zaman hafif çukurdur. En belirgin özelliği, uzun süre içe doğru kıvrık kalan, keçemsi şapka kenarıdır. Lamelleri sarımsı kahverengi olup sapa doğru iner ve dokunulduğunda koyu kahverengiye döner. Sapı kısa, şapkayla aynı renktedir.

Paxillus cinsi, Boletales takımının Paxillaceae familyasına bağlıdır. Lamelli olmalarına karşın bu mantarlar, yapı ve kalıtım bakımından şapkalı lamelli mantarlardan çok borulu mantarlara (boletler) yakındır. Bu cinsin üyelerinin lamelleri sapa doğru iner, şapkadan kolayca ayrılabilir ve dokunulduğunda kahverengileşir. Ağaçlarla mikorizal ortaklık kurarak onların su ve mineral alımına yardımcı olurlar.

Önemli uyarı: Paxillus türleri zehirli kabul edilir. Özellikle tekrarlayan tüketimlerde bağışıklık sistemi kaynaklı alyuvar yıkımına (hemolitik anemi) yol açabildiği, ciddi ve ölümcül vakalara neden olduğu bilinmektedir. Pişirilmek zehirliliği ortadan kaldırmaz; bu nedenle cinsin hiçbir türü yenmemelidir. Zehirlenme belirtileri mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ardından böbrek yetmezliğine kadar ilerleyebilen kan tablosu bozukluklarıdır; şüpheli bir tüketimde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Kahverengi şapkalı, kıvrık kenarlı lamelli mantarlar toplanırken bu cins mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Bu tür özellikle huş ağaçlarıyla ilişkili olmak üzere çeşitli yapraklı ve iğne yapraklı ağaçlarla mikoriza kurar; ormanlarda, park ve bahçelerde, nemli ve asidik topraklarda yaz ve sonbaharda çok yaygındır. Geçmişte bazı ülkelerde yenilen bir mantar olarak bilinmesine karşın, bugün ölümcül vakalara neden olabildiği kesin olarak anlaşılmıştır. Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde geniş yayılışa sahiptir ve ağaç dikimleriyle başka kıtalara da taşınmıştır.