Panaeolus sphinctrinus

Panaeolus sphinctrinus, Agaricales takımına bağlı Panaeolus cinsinden, gübre ve otlak alanlarında yetişen küçük, ince saplı bir mantardır. Uzun süre ayrı bir tür olarak tanınmış, ancak moleküler ve morfolojik çalışmalar sonucunda günümüzde birçok kaynakta Panaeolus papilionaceus türünün bir sinonimi ya da onun içindeki bir biçim olarak kabul edilmektedir.

Şapka konik ya da çan biçimlidir, birkaç santimetre çapındadır ve kurşuni gri, kahverengimsi gri veya koyu gri renktedir; nemli havada koyulaşır, kurudukça açılır. En tanınan özelliği, şapka kenarında beyaz, dişli zar parçacıklarından oluşan bir saçak bulunmasıdır. Sap uzun, ince, kırılgan ve grimsi kahverengidir. Lameller olgunlaştıkça siyah-gri benekli görünür ve spor izi siyahtır; bu özellik Panaeolus cinsinin tipik işaretidir.

Bu mantar gübre üzerinde ya da gübrelenmiş çayır ve meralarda, özellikle at ve sığır gübresi yakınında tek tek veya dağınık gruplar hâlinde yetişir. Ayrıştırıcı bir türdür ve organik maddenin parçalanarak toprağa geri kazandırılmasına katkıda bulunur. Meyve cisimleri genellikle ilkbahar sonundan sonbahara kadar, nemli dönemlerde görülür ve kısa sürede solar.

Bu grup dünyanın ılıman bölgelerinde, hayvan otlatılan alanlarda yaygın olarak bulunur. Yenmeye uygun değildir; bazı örneklerde psikoaktif madde bulunabildiği bildirilmiş olsa da bu durum değişkendir. Gübre üzerindeki küçük kahverengi ve gri mantarların birbirine çok benzemesi, bazı benzer türlerin ise zehirli olması nedeniyle bu mantarların toplanıp yenmesinden kesinlikle kaçınılmalıdır.

Agaricales takımı, şapka ve lamellerden oluşan klasik mantar görünümündeki türlerin büyük bölümünü içeren, dünyanın en kalabalık mantar takımlarından biridir. Bu takımdaki küçük ve kahverengi ya da gri renkli türlerin güvenilir biçimde tanınması için spor izi rengi, yetiştiği ortam ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilmelidir. Arazide fotoğraf çekilirken şapkanın üstü, lameller, sap ve yetiştiği zemin ayrı ayrı belgelenmelidir.