Panaeolus retirugis

Panaeolus retirugis, Agaricales takımına bağlı Panaeolus cinsinde yer alan, gübre ve otlak alanlarında yetişen küçük bir şapkalı mantardır. Günümüzde pek çok kaynak bu adı, şapka kenarındaki beyaz zar artıkları ve buruşuk şapka yüzeyiyle tanınan biçimler için kullanılmış eski bir ad olarak görür ve bu biçimleri Panaeolus papilionaceus türü içinde değerlendirir.

Şapka çan ya da yarım küre biçimlidir, birkaç santimetre çapa ulaşır ve grimsi, kirli beyaz ile açık kahverengi arasında değişen renklerdedir. retirugis adı, özellikle genç örneklerde şapka yüzeyinde görülebilen ağ benzeri kırışıklıklara işaret eder. Şapka kenarında genç dönemde kısmi örtüden kalan beyaz, dişli parçacıklar bulunabilir. Sap ince, uzun, kırılgan ve genellikle şapkayla aynı renktedir. Cinsin diğer üyelerinde olduğu gibi lameller olgunlaştıkça siyah-gri benekli bir görünüm kazanır ve spor izi siyahtır.

Bu mantar ayrıştırıcıdır. At ve sığır gübresi üzerinde, gübrelenmiş çayır ve meralarda, bazen de çimenlik alanlarda tek tek ya da gruplar hâlinde gelişir. Meyve cisimleri ilkbahardan sonbahara kadar, özellikle yağmurlardan sonra ortaya çıkar. Gübredeki organik maddenin parçalanmasında rol oynayarak otlak ekosistemlerinde besin döngüsüne katkı sağlar.

Panaeolus papilionaceus grubu dünyanın hemen her yerinde, otlatma yapılan alanlarda yaygın olarak bulunur. Bu grubun mantarları yenmeye uygun değildir; bazı popülasyonlarında düşük miktarda psikoaktif madde bulunabildiği bildirilmiştir. Gübre üzerinde yetişen küçük mantarların ayırt edilmesi zor olduğundan bu türlerin toplanıp tüketilmesinden kaçınılmalıdır.

Agaricales takımı, şapka ve lamellerden oluşan klasik mantar görünümündeki türlerin büyük bölümünü içeren, dünyanın en kalabalık mantar takımlarından biridir. Bu takımdaki küçük ve kahverengi ya da gri renkli türlerin güvenilir biçimde tanınması için spor izi rengi, yetiştiği ortam ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilmelidir. Arazide fotoğraf çekilirken şapkanın üstü, lameller, sap ve yetiştiği zemin ayrı ayrı belgelenmelidir.