Panaeolus ater

Panaeolus ater, Agaricales takımına ait Panaeolus cinsinden küçük, koyu renkli bir şapkalı mantardır. Günümüzde birçok mikolog bu adı Panaeolus fimicola türünün eş anlamlısı ya da onun koyu renkli bir formu olarak değerlendirir. Panaeolus cinsi, siyah spor izi, benekli lamelleri ve çayır ile gübre ortamlarında yaşamasıyla tanınan bir gruptur.

Şapkası küçüktür, gençken yarım küre ya da çan biçimli, olgunlaştıkça dışbükey ve yayvan bir hâl alır. Rengi nemliyken çok koyu kahverengi ile neredeyse siyah arasındadır; kurudukça ortadan başlayarak açılır ve kenarda koyu bir kuşak kalabilir. Yüzeyi pürüzsüzdür, kenarında belirgin bir zar kalıntısı bulunmaz. Lameller gri-kahverengi ve beneklidir, kenarları beyazımsıdır. Sap ince, kırılgan, şapkadan daha açık ya da benzer renkte ve tüm uzunluğu boyunca hafif unludur. Spor izi siyahtır.

Saprotrofik bir türdür ve otlaklar, meralar, çimenlikler, parklar ve yol kenarları gibi açık alanlarda, toprakta ve otlar arasında yetişir; zaman zaman gübrelenmiş yerlerde de görülür. Genellikle ilkbahardan sonbahara kadar, özellikle yağışlardan sonra tek tek ya da dağınık gruplar hâlinde ortaya çıkar.

Avrupa ve Kuzey Amerika başta olmak üzere ılıman bölgelerde geniş bir yayılış gösterir. Yenilebilir bir mantar değildir. Panaeolus cinsinin bazı türleri psilosibin gibi psikoaktif maddeler içerdiğinden ve çayırlarda yetişen küçük kahverengi mantarlar arasında ölümcül zehirli türler de bulunduğundan, bu grup mantarlar kesinlikle toplanıp tüketilmemelidir. Türün güvenilir teşhisi çoğu zaman spor boyutları ve lamel kenarındaki hücrelerin mikroskobik incelemesini gerektirir. Meyve gövdeleri kısa ömürlüdür ve birkaç gün içinde solup kaybolur.