Origanum vulgare

Origanum vulgare, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait çok yıllık, aromatik otsu bir bitkidir. Dünyada “oregano” adıyla bilinen baharatın başlıca kaynaklarından biridir; Türkiye'de ise kekik ya da yabani mercanköşk gibi adlarla anılır. Pek çok alt türe ayrılan, değişken görünümlü bir türdür.

Bitki genellikle 30–80 cm boyunda, tabanı hafif odunsulaşan, dik ve üst kısmında dallanan gövdelere sahiptir. Gövde dört köşeli ve çoğu zaman kırmızımsı tüylüdür. Yaprakları karşılıklı, saplı, yumurta biçimli ve kenarları düz ya da hafif dişlidir; üzerindeki salgı bezleri nedeniyle güçlü bir koku yayar. Çiçekler, dal uçlarında şemsiyemsi ya da salkımsı bir durumda toplanmış küçük başakçıklar halindedir; pembe-mor (bazen beyaz) iki dudaklı küçük çiçekler, morumsu çiçek altı yapraklarla çevrilidir.

Güneşli, kuru ve kireçli toprakları sever; orman açıklıkları ve kenarları, çalılıklar, kuru çayırlar ve taşlık yamaçlar başlıca yaşam alanlarıdır. Yaz ortasından sonbahara kadar çiçeklenir ve çiçekleri arılar ile kelebekler için çok değerli bir nektar kaynağıdır. Uçucu yağında karvakrol ve timol gibi aromatik bileşikler bulunur.

Türün yayılışı Avrupa'dan Akdeniz havzası ve Batı Asya üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanır; birçok bölgede yetiştirilir ve doğallaşmıştır. Türkiye'de özellikle kuzey ve iç bölgelerde yaygındır. Yaprakları baharat ve bitki çayı olarak, uçucu yağı ise gıda ve kozmetik sanayiinde kullanılır. Geniş yayılışı nedeniyle tehdit altında değildir.