Odontoscelis dorsalis (Fabricius, 1803)

Odontoscelis dorsalis, kalkan böcekleri familyası Scutelleridae içinde yer alan Odontoscelis cinsine ait bir böcek türüdür. Hemiptera takımının Heteroptera alt takımına bağlı olan bu tür, Palearktik bölgenin sıcak ve kurak kesimleriyle ilişkili küçük kalkan böcekleri arasında yer alır. Koyu renkli gövdesi üzerinde çoğu zaman açık renkli sırt işaretleri bulunması, tür adının da kaynağıdır.

Scutelleridae familyası, halk arasında kalkan böcekleri ya da kaplumbağa böcekleri olarak da anılan ve Hemiptera takımının Heteroptera alt takımına ait bir böcek grubudur. Bu familyanın en belirgin özelliği, göğsün arkasından başlayıp karnın neredeyse tamamını örten, son derece büyümüş bir skutellumdur. Bu yapı ön kanatları büyük ölçüde gizler ve böceğe yukarıdan bakıldığında yuvarlak ya da oval, kubbemsi bir görünüm kazandırır. Akrabaları olan pis kokulu böcekler gibi bu türler de tehlike anında kokulu salgı bırakabilen bezlere sahiptir.

Odontoscelis cinsinin üyeleri küçük ila orta boylu, oval ve kubbemsi gövdeli, üst yüzeyi belirgin tüylerle kaplı kalkan böcekleridir. Renkleri genellikle koyu kahverengi, isli siyah ya da grimsi tonlardadır; bazı türlerde sırt boyunca açık renkli bir bant ya da lekeler bulunabilir. Bacaklarındaki dikensi çıkıntılar, cinsin toprağı eşelemeye uygun yaşam biçimini yansıtır. Bu cinsin türleri genellikle kumlu, kuru ve seyrek bitkili açık alanlarda yaşar. Zamanlarının büyük kısmını toprak yüzeyinde ya da gevşek kumun içinde, bitki diplerinde geçirirler ve hareketsiz kaldıklarında kolayca gözden kaçarlar. Delici-emici ağız parçalarıyla otsu bitkilerin özsuyu ve tohumlarıyla beslenirler.

Kalkan böceklerinde yaşam döngüsü yumurta, beş nimf evresi ve ergin aşamalarından oluşur; tam başkalaşım görülmez. Dişiler yumurtalarını genellikle bitkiler üzerine ya da yakınlarına gruplar hâlinde bırakır. Nimfler erginlere benzer ancak kanatsızdır ve her deri değişiminde biraz daha büyür. Ilıman bölgelerde türlerin çoğu yılda bir kuşak verir ve kışı genellikle ergin olarak bitki örtüsü altında ya da toprakta geçirir.

Bu tür hakkında ayrıntılı yayılış bilgisi sınırlı olsa da cinsin üyeleri ağırlıklı olarak Akdeniz havzası, Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya'ya uzanan bozkır kuşağında bulunur. Türkiye, iklim ve habitat çeşitliliği sayesinde Scutelleridae familyası bakımından zengin bir bölgedir. Tür insanlar için herhangi bir tehlike oluşturmaz; bilinen bir koruma statüsü de bulunmamaktadır. Kuru çayır ve bozkır gibi açık habitatların korunması, bu tür küçük böceklerin varlığını sürdürmesi açısından önemlidir.