Eurygaster austriaca

Eurygaster austriaca, Pentatomidae familyasına ait, tarımsal ekosistemlerde özellikle tahıl üretimi üzerinde ekonomik açıdan kritik etkileri bulunan bir böcek türüdür. Halk arasında “süne” olarak bilinen zararlı kompleksinin üyelerinden biridir ve Orta ile Doğu Avrupa’dan Orta Asya’ya kadar geniş bir coğrafi dağılım göstermektedir. Bu tür, özellikle buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda oluşturduğu zarar nedeniyle entomoloji ve tarım bilimleri açısından önemli bir konuma sahiptir.

Taksonomi

Krallık: Animalia

Şube: Arthropoda

Sınıf: Insecta

Takım: Hemiptera

Alttakım: Heteroptera

Familya: Pentatomidae

Alt familya: Scutellerinae

Cins: Eurygaster

Tür: Eurygaster austriaca (Schrank, 1776)

Morfolojik Özellikler

Eurygaster austriaca, orta boyutlu ve kubbemsi bir vücut şekline sahiptir. Çoğunlukla 10–12 mm uzunluğunda olup türün karakteristik özellikleri şunlardır:

Dorsal yüzeyi düzgün, parlak ve hafif bombelidir.
Renk varyasyonu sarımsı kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişebilir.
Scutellum (kalkan) vücudun büyük kısmını kaplar, bu yönüyle birçok tarla zararlısı böcekten ayrılır.
Rostrum bitki özsuyu ile beslenmeye adaptedir.
Nimf dönemlerinde dorsal yüzey daha mat ve koyu lekeli bir yapı gösterir.

Dağılım ve Habitat

Tür, Palearktik bölgede geniş bir yayılım gösterir. Ağırlıklı olarak:

Türkiye,
İran,
Kafkasya,
Balkanlar,
Doğu Avrupa,
Rusya ve
Orta Asya

bölgelerinde yaygındır.

Habitat olarak özellikle tahıl ekili tarlaları, çayırları ve kuru-step alanları tercih eder. Kış aylarını dağlık bölgelerdeki orman altı örtüsünde geçirir.

Beslenme Ekolojisi ve Zarar Durumu

Eurygaster austriaca tamamen fitofag bir türdür. Rostrumunu tahıl tanelerine veya genç sürgünlere batırarak özsuyu emer. Bu beslenme davranışı:

Başaklarda beyaz başak oluşumuna,
Tanelerde çökme ve kırılganlık,
Buğdayda gluten bozulması,
Un veriminde düşme ve endüstriyel kalite kaybına

neden olur.

Tahıl üretimi yapan ülkelerde, özellikle Türkiye’de, süne zararı buğday tarımında kritik ekonomik kayıpların başlıca sebeplerinden biridir.

Yaşam Döngüsü

Tür, hemimetabol (tam olmayan başkalaşım) gösterir ve yılda genellikle 1 nesil verir:

Kışlama evresi – Erginler dağlık bölgelerdeki yaprak döküntüleri arasında kışlar.
İlkbahar göçü – Mayıs aylarında tarım alanlarına inerler.
Yumurta dönemi – Bitki yapraklarına küme hâlinde bırakılan yumurtalar (genelde 14–28 adet).
Nimf evreleri – 5 nimf döneminden geçerler.
Ergin çıkışı – Yaz sonunda yeni nesil erginler ortaya çıkar ve tekrar kışlama bölgelerine çekilir.

Zehirlilik Durumu

Eurygaster austriaca zehirli değildir.

İnsanlara, evcil hayvanlara veya çiftlik hayvanlarına toksik herhangi bir etkisi yoktur.
Isırmaz, sokmaz; savunma mekanizması kimyasal kokusal salgılardan ibarettir.
Zarar mekanizması yalnızca bitkisel doku ve tahıl tanelerini emme yoluyla oluşur.

Ekolojik ve Biyolojik İlginç Bilgiler

“Süne zararı” buğday protein yapısını bozduğu için unda renk değişimine, yapışkanlık kaybına ve ekmek yapımında kalite düşüşüne neden olur.
Yumurtaları genellikle simetrik dizilimli, baloncuk görünümlü kümeler hâlindedir ve bu yönüyle kolayca tanınır.
Doğal düşmanları arasında Trissolcus cinsi yumurta parazitoitleri önemli yer tutar. Türkiye’de biyolojik mücadelede bu parazitoit türleri aktif olarak kullanılmaktadır.
Sıcaklık ve nem değerleri popülasyon yoğunluğunu belirleyen en kritik faktörlerdir. Ilıman yıllarda popülasyon patlaması görülebilir.

Kaynakça

Lodos, N. (1982). Türkiye Entomolojisi II: Genel, Uygulamalı ve Faunistik. Ege Üniversitesi Yayınları.
Fent, M. & Kılıç, M. (2011). Türkiye’de süne türlerinin yayılışı üzerine çalışmalar. Türkiye Entomoloji Dergisi.
Önder, F. (2002). Zararlı Böcekler ve Mücadele Yöntemleri. Ankara Üniversitesi Tarım Bilimleri.
Schaefer, C.W. & Panizzi, A.R. (2000). Heteroptera of Economic Importance. CRC Press.
Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Eurygaster austriaca kayıtları.
Townsend, A. (1993). Cereal pests of Eurasia. Journal of Applied Entomology.