Mentha spicata

Mentha spicata, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına bağlı, çok yıllık, otsu ve güzel kokulu bir bitkidir. Türkiye'de mutfakta en çok kullanılan nane budur ve halk arasında kısaca nane ya da bahçe nanesi olarak bilinir. Gövdesi ballıbabagillere özgü biçimde dört köşelidir ve genellikle 30–100 santimetre boylanır. Toprak altında yayılan sürünücü gövdeleri (rizomları) sayesinde hızla genişleyerek yoğun öbekler oluşturur.

Yaprakları karşılıklı dizilişli, mızrak biçiminden yumurtamsıya kadar değişen şekilde, kenarları dişli ve çoğunlukla sapsız ya da çok kısa saplıdır; yüzeyleri tüysüz ya da hafif tüylüdür. Yaz aylarında gövde uçlarında uzun, ince ve başak biçimli çiçek durumları oluşur; tür adı da bu başaklara gönderme yapar. Küçük çiçekler pembemsi, leylak ya da beyaz renklidir ve arılar ile diğer tozlaşmacılar için önemli bir nektar kaynağıdır.

Bitkinin karakteristik serinletici kokusu, yapraklarındaki salgı tüylerinde üretilen uçucu yağlardan kaynaklanır; bu yağın başlıca bileşeni karvondur. Nemli topraklarda, dere kenarlarında, hendeklerde ve sulanan bahçelerde iyi gelişir; kültürden kaçarak doğallaşmış popülasyonlar da sık görülür. Kolayca çeliklerle ve rizomlarla çoğaltılır.

Akdeniz kökenli olduğu düşünülen bu nane, bugün dünyanın pek çok ılıman ve sıcak bölgesinde yetiştirilir. Taze ve kurutulmuş yaprakları çorbalarda, salatalarda, cacık, ayran ve köfte gibi yemeklerde, çaylarda ve tatlılarda yaygın olarak kullanılır. Uçucu yağı sakız, diş macunu ve şekerleme gibi ürünlerde aroma verici olarak değerlendirilir. Halk arasında hazımsızlık ve mide rahatsızlıklarına karşı nane çayı olarak da tüketilir.

Nane cinsinin türleri kolayca melezlendiğinden, yetiştirilen nanelerin pek çok çeşidi ve formu bulunur.