Mentha pulegium

Yarpuz (Mentha pulegium), ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait, güçlü kokulu, çok yıllık otsu bir nane türüdür. Gövdesi dört köşeli, yatık ya da yükselici olup genellikle 10–40 cm boylanır. Yaprakları küçük, karşılıklı dizilişli, eliptik ya da oval biçimli ve hafif dişli ya da düz kenarlıdır. Bitkinin tamamı ezildiğinde keskin, nane ve kafur karışımı bir koku yayar.

Çiçekler leylak, pembe ya da morumsu renkte olup yaprak koltuklarında, gövde boyunca sıralanan yoğun yuvarlak kümeler halinde açar. Çiçeklenme genellikle yaz aylarında gerçekleşir. Çiçekler arılar, kelebekler ve diğer böcekler için önemli bir nektar kaynağıdır. Bitki yer altı ve toprak üstü sürünücü gövdeleriyle yayılarak küçük topluluklar oluşturabilir.

Yarpuz nemli ve ıslak alanları sever: dere ve göl kenarları, sulak çayırlar, kış aylarında su basan çukurlar ve hendekler başlıca yaşam alanlarıdır. Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'ya özgüdür, birçok başka bölgeye de taşınmıştır. Türkiye'de geniş bir yayılışa sahip olduğu bilinir ve halk arasında farklı yörelerde değişik adlarla anılır.

Bitki halk hekimliğinde ve baharat olarak geleneksel biçimde kullanılmıştır. Ancak içeriğindeki pulegon adlı uçucu yağ bileşeni yüksek miktarda alındığında karaciğere ve diğer organlara zarar verebilir. Özellikle yoğun uçucu yağı oldukça zehirlidir ve ölümcül zehirlenmelere yol açtığı bilinmektedir; gebelikte kullanımı tehlikelidir. Bu nedenle yarpuzun bilinçsizce, yüksek dozda ya da yağ halinde kullanılmaması gerekir. Bitkinin kokusu bazı böcekleri uzaklaştırdığı için geçmişte pire kovucu olarak da kullanılmıştır. Yaprakları kurutularak uzun süre saklanabilir.