Macrocystidia cucumis

Macrocystidia cucumis, Agaricales takımının Macrocystidiaceae familyasına ait küçük, lamelli bir mantar türüdür. Belirgin salatalık ya da balık kokusu nedeniyle kolayca tanınır; tür adı da Latincede salatalık anlamına gelir.

Şapkası birkaç santimetre çapında, gençken konik ya da çan biçimli, sonra açılarak ortası tümsekli hâle gelir. Rengi koyu kızıl kahverengi ya da kestane kahverengisidir ve kenarlara doğru açılır; nemliyken kenarlarda çizgilenme görülebilir. Lameller gençken krem, olgunlaştıkça pembemsi okra renk alır. Sap ince, koyu kahverengi ve kadifemsi tüylüdür. Spor izi açık pembemsi kahverengidir.

Cinsin ve türün adı, mikroskop altında lamellerde ve sap yüzeyinde görülen çok iri, sivri uçlu steril hücrelere (sistidyumlara) dayanır. Bu iri sistidyumlar, türü benzer görünüşlü küçük kahverengi mantarlardan ayırmada önemli bir özelliktir. Familya tek cinsten oluşan küçük bir gruptur ve Agaricales takımı içindeki akrabalık ilişkileri uzun süre tartışılmış, moleküler çalışmalarla ayrı bir familya olarak ele alınması desteklenmiştir. Kokusu, ezildiğinde veya kurumaya başladığında daha belirgin hâle gelir.

Saprotrof bir türdür; ormanlarda, çalılıklarda, bahçelerde, yol kenarlarında ve özellikle bitki artıklarıyla zengin, nemli topraklarda yetişir. Meyve gövdeleri çoğunlukla sonbaharda görülür. Avrupa ve Kuzey Amerika başta olmak üzere kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde yayılış gösterir. Bazı yazarlar türü birkaç varyete hâlinde ele alır; bunlar renk tonları ve mikroskobik ayrıntılarla birbirinden ayrılır. Meyve gövdeleri çoğunlukla tek tek ya da seyrek gruplar hâlinde, yere yakın ve otların arasında gizli kalacak biçimde gelişir. Yenebilirliği bilinmediğinden ve küçük kahverengi mantarlar arasında zehirli türler bulunduğundan toplanması önerilmez. Ölü bitki maddesini ayrıştırarak toprakta besin döngüsüne katkıda bulunur.