Lithospermum officinale

Lithospermum officinale, hodangiller (Boraginaceae) familyasından çok yıllık otsu bir bitkidir. Cins adı Yunanca taş ve tohum sözcüklerinden gelir ve meyvelerinin taş gibi sert, parlak yapısına işaret eder. Avrupa’dan Batı ve Orta Asya’ya kadar geniş bir alanda yayılış gösterir.

Bitki 30–80 cm kadar boylanabilen, dallanan, sert tüylü gövdeler oluşturur. Yaprakları sapsız, mızrak biçimli, sivri uçlu ve yüzeyleri pürüzlüdür; yan damarları belirgin biçimde görülür. Çiçekleri küçük, beyazımsı ya da yeşilimsi sarı renktedir ve yaprak koltuklarında, gövde uçlarındaki kıvrık salkımlarda bulunur. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonundan yaz ortasına kadar sürer.

Türün en dikkat çekici özelliği meyveleridir: her çiçekten oluşan fındıkçıklar beyaz, porselen gibi parlak ve son derece serttir. Bu sertlik, içlerinde biriken kalsiyum karbonat ve silisten kaynaklanır. Tür; orman kenarları, çalılıklar, nemli çayırlar ve kireçli topraklardaki açıklıklar gibi yarı gölgeli ortamlarda yetişir. Çiçekleri arılar ve küçük böcekler tarafından tozlaştırılır.

Orta Çağ’dan beri bilinen bu bitki, sert tohumlarının görünüşü nedeniyle eski halk hekimliğinde böbrek ve mesane taşlarına karşı kullanılmıştır; tür adındaki officinale da tıbbi kullanımına işaret eder. Ancak hodangillerin birçok üyesinde olduğu gibi bitki pirolizidin alkaloitleri içerebilir, bu nedenle iç kullanımı önerilmez.

Bu bitkinin ait olduğu hodangiller, otsu bitkilerden çalı ve ağaçlara kadar geniş bir biçim çeşitliliği gösteren, dünya genelinde yaklaşık 2000 türü bulunan bir familyadır. Üyelerinin çoğu kurak ve güneşli ortamlara uyum sağlamıştır; sert tüyler hem su kaybını azaltır hem de bitkiyi otlayan hayvanlara karşı korur. Familyada çiçekler çoğunlukla beş parçalıdır ve taç borusunun ağzında nektarı koruyan küçük pullar bulunur. Bu özellikler, türün yakın akrabalarıyla birlikte tanınmasını kolaylaştırır.