Lepista saeva

Lepista saeva, Tricholomataceae familyasına ait, çayır ve meralarda yetişen etli yapılı bir şapkalı mantardır. Eski kaynaklarda Lepista personata adıyla da anılır. İngilizcede, sapındaki mor renk nedeniyle “mavi ayak” anlamına gelen bir adla bilinir.

Şapkası 5–12 cm kadar genişliğe ulaşabilir; rengi soluk krem, bej ya da açık gri kahverengidir ve yüzeyi düz, kurudur. Lamelleri sık, beyazımsı ya da soluk pembemsi kremdir. Mantarı tanımada en önemli özellik, kalın ve kısa sapı üzerindeki belirgin leylak ya da menekşe renkli liflerdir. Eti kalın ve sıkıdır, hoş, hafif meyvemsi bir kokusu vardır.

Bu tür ağaçsız çayırlarda, meralarda, yol kenarlarında ve bahçelerde, genellikle sonbaharda ve bazen kış başına kadar meyve verir; sık sık peri halkaları oluşturur. Avrupa’da yaygın olup başka bölgelerden de bildirilmiştir.

Lepista ve yakın akrabası Paralepista cinsleri, Tricholomataceae familyası içinde ele alınan, etli yapılı, lamelleri sapa bağlı ya da sap boyunca inen, spor baskısı soluk pembemsi ya da kirli krem renkte olan mantarları kapsar. Bu mantarlar toprakta ve yaprak döküntüsünde saprotrof olarak yaşar, bitki artıklarını ayrıştırır ve sıklıkla halka ya da yay şeklinde dizilen gruplar, yani “peri halkaları” oluşturur.

Mantar toplayıcıları açısından bu cinsin üyelerini tanımak için şapka ve sap rengi, lamellerin sapa bağlanma biçimi, koku ve spor baskısının rengi birlikte değerlendirilir. Spor baskısı almak için şapka birkaç saat boyunca beyaz bir kâğıt üzerine bırakılır; Lepista türlerinde ortaya çıkan soluk pembemsi renk, benzer görünüşlü beyaz sporlu mantarlardan ayırmada yardımcı olur.

Pişirilerek tüketilen yenebilir bir mantar olarak bilinir; ancak çiğ yenmemeli ve zehirli benzerleriyle karıştırılmaması için uzman teşhisi olmadan toplanmamalıdır.