Lepista nuda

Lepista nuda, Agaricales takımına bağlı Lepista cinsinin en tanınmış türüdür. Belirgin mor-leylak rengiyle kolayca dikkat çeker ve Avrupa'da yaygın olarak toplanan yenebilir mantarlardan biridir.

Şapkası orta ile büyük boyutludur; gençken dışbükey ve mor, leylak ya da mavimsi menekşe renklidir, yaşlandıkça yayvanlaşır ve kahverengimsi tonlara solar. Yüzeyi pürüzsüz ve nemlidir. Lamelleri gençken canlı leylak renginde, ileride pembemsi kahverengiye döner; sap kalın, lifli ve leylak tonludur. Hoş, meyvemsi bir kokusu vardır. Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlarda, yaprak döküntüsü üzerinde, bahçelerde ve kompost yığınlarında sonbahar sonundan kış başlarına dek yetişir. Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde geniş yayılışlıdır ve Türkiye'de de bilinen bir türdür.

Lepista cinsinin üyeleri, şapka eti kalın ve etli, lamelleri saptan kolayca ayrılabilen, spor izi soluk pembemsi krem renkli mantarlardır. Lameller sapa genellikle girintili ya da hafif inen biçimde bağlanır; mikroskopta sporların ince siğilli yüzeyi cinsin önemli bir ayırt edici özelliğidir. Cins geleneksel olarak Tricholomataceae familyasında ele alınır, ancak moleküler çalışmalar Clitocybe ile yakın akrabalığını ortaya koymuş ve cinsin sınırları hâlâ tartışılmaktadır.

Bu cinsin türleri saprotrof yaşar; yani ölü bitki artıklarını, yaprak ve iğne yaprak döküntüsünü, humusu ve kompostu ayrıştırarak beslenir. Bu sayede orman ve çayır topraklarında besin döngüsüne önemli katkı sağlarlar. Meyve gövdeleri çoğunlukla sonbaharda, serin ve nemli havalarda, bazen de kışın başına kadar görülür; pek çok tür çayırlarda halka biçiminde dizilen "peri halkaları" oluşturabilir.

Toplayıcılar açısından dikkat edilmesi gereken nokta, bu grubun bazı türlerinin pişirilerek tüketilmesine karşın çiğ ya da az pişmiş hâlde mide ve bağırsak rahatsızlıklarına yol açabilmesidir. Daha önemlisi, mor ve kahverengi tonlu Cortinarius türleri ile bazı Entoloma türleri bu mantarlara benzeyebilir ve zehirlidir. Cortinarius türlerinin pas kahverengisi spor izi ve genç mantarda örümcek ağı benzeri örtüsü önemli ayırt edici özelliklerdir. Kesin tanı yapılmadan hiçbir yabani mantar yenmemelidir.