Lentinula edodes

Lentinula edodes, Agaricales takımının Omphalotaceae familyasına bağlı, dünya genelinde şitake mantarı adıyla bilinen bir mantar türüdür. Doğu Asya kökenli olan bu tür, kültür mantarından sonra dünyada en çok yetiştirilen yemeklik mantarlar arasında yer alır. Doğal olarak Çin, Japonya ve Kore gibi ülkelerin ormanlarında ölü odun üzerinde yetişir.

Şapkası genellikle 5–10 cm çapında, açık ile koyu kahverengi renktedir; yüzeyi sıklıkla beyazımsı pullar veya çatlaklar taşır ve genç örneklerde şapka kenarı içe kıvrıktır. Solungaçlar beyazımsı ya da krem renklidir ve yaşlandıkça hafifçe kahverengi lekeler gösterebilir. Sap sert, lifli ve genellikle şapkanın ortasında ya da hafifçe yana kaymış konumdadır. Eti beyaz, sıkı ve hoş kokuludur; kurutulduğunda kendine özgü güçlü bir aroma kazanır.

Doğada saprotrof olarak yaşar ve başta meşe, kestane ve gürgen gibi geniş yapraklı ağaçların ölü gövdeleri ve kütükleri üzerinde gelişir. Yüzyıllardır Doğu Asya'da kesilmiş odun kütükleri üzerinde yetiştirilmektedir; günümüzde ise büyük ölçüde talaş ve diğer bitkisel atıklardan hazırlanan ortamlarda üretilir. Türkiye'de de son yıllarda ticari olarak yetiştirilmektedir.

Hem taze hem kurutulmuş halde Asya mutfağının temel malzemelerinden biridir. Lentinan gibi bazı bileşenleri bilimsel araştırmalara konu olmuştur. Çiğ ya da az pişmiş şitake tüketimi, nadir de olsa bazı kişilerde şitake dermatiti denen, kaşıntılı, çizgi biçimli bir deri döküntüsüne yol açabilir; bu nedenle iyi pişirilerek tüketilmesi önerilir.

Lentinula cinsi az sayıda türden oluşur ve üyeleri Asya, Avustralya ve Amerika'nın sıcak ile ılıman ormanlarında ölü odun üzerinde yaşar. Şitake, odun ayrıştıran mantarların insanlar tarafından kültüre alınmasının en eski ve en başarılı örneklerinden biri olarak kabul edilir.