Lactarius decipiens

Lactarius decipiens, kızılkayagiller (Russulaceae) familyasından, yaprak döken ormanlarda yetişen orta boylu bir sütlü mantar türüdür. Şapkası genellikle 3–6 cm çapında, pembemsi kahverengiden somon ya da tuğla tonlarına uzanan renklerde, kuru ve mat yüzeylidir; ortası çoğu zaman hafif çukurdur. Lameller krem ile soluk pembemsi renktedir, sap ise şapkaya benzer tonlarda ve oldukça incedir.

Türün en dikkat çekici özelliği, beyaz olarak çıkan sütünün havayla temas edince birkaç saniye ya da dakika içinde kükürt sarısına dönmesidir. Mantar ezildiğinde ya da kesildiğinde kendine özgü, sardunya (ıtır) yaprağını anımsatan bir koku yayar; sütün tadı başta yumuşak, ardından acımsı ve yakıcıdır. Genellikle gürgen (Carpinus) ağaçlarıyla ortak yaşar, özellikle kireçli topraklarda bulunur. Avrupa’da yayılış gösterir ve yemeklik bir tür olarak kabul edilmez.

Lactarius cinsi, kızılkayagiller (Russulaceae) familyasına ait ve halk arasında sütlü mantarlar olarak bilinen geniş bir gruptur. Cinsin en belirgin özelliği, şapka ya da lameller kırıldığında veya kesildiğinde sızan süt benzeri sıvıdır (lateks). Bu sütün rengi, açık havada renk değiştirip değiştirmemesi ve tadı (yumuşak, acımsı ya da çok yakıcı) türlerin ayırt edilmesinde en önemli ölçütlerdendir. Etli yapıları, gevrek ve kolayca kırılan dokuları ile lifli olmayan sapları da kızılkayagiller familyasının ortak özellikleridir.

Sütlü mantarların tamamı ektomikorizal yaşar; yani belirli ağaç türlerinin kökleriyle ortak yaşam kurar, ağaca su ve mineral sağlarken ondan şeker alır. Bu nedenle çoğu türün ortak olduğu ağaç oldukça belirlidir ve bulunduğu ormanın tipi tanımada önemli bir ipucudur. Meyve gövdeleri genellikle yaz sonundan sonbahar sonuna kadar, yağışlı dönemlerden sonra ortaya çıkar.

Sütlü mantarların tanınması deneyim ister; birçok tür birbirine çok benzer ve kesin tanı çoğu zaman sütün rengi, koku, ortak ağaç ve mikroskobik özelliklerle konur. Yakıcı tatlı türlerin çiğ ya da az pişmiş yenmesi mide ve bağırsak rahatsızlıklarına yol açabileceğinden, kesin olarak tanınmayan hiçbir mantar toplanıp tüketilmemelidir.