Inonotus obliquus

Inonotus obliquus, Hymenochaetales takımının Hymenochaetaceae familyasına ait, uluslararası alanda “çaga” adıyla bilinen bir ağaç mantarıdır. Özellikle huş ağaçlarıyla ilişkisi ve geleneksel kullanımıyla tanınır. Inonotus cinsi, gözenekli alt yüzeye sahip ve pas kahverengisi renkli meyve gövdeleri oluşturan türleri kapsar.

Türün en çok bilinen yapısı, gerçek meyve gövdesi değil, ağaç gövdesinden dışarı taşan steril bir mantar kütlesidir. Bu kütle düzensiz, yumru biçimli, dışı kömür gibi siyah ve derin çatlaklarla kaplıdır; içi ise sert, mantarsı ve pas sarısı ile kahverengi renklidir. Boyutu birkaç santimetreden onlarca santimetreye ulaşabilir. Gerçek üreme yapısı, ağaç öldükten sonra kabuğun altında gelişen ince, kabuk biçimli ve gözenekli bir tabakadır ve kısa ömürlüdür.

Hymenochaetaceae familyasının üyeleri, dokularının kahverengi tonlarda olması, potasyum hidroksitle temas ettiğinde koyulaşması ve mikroskopta sıklıkla görülen sert, kahverengi dikensi hücreleri (setalar) ile tanınır. Inonotus cinsi moleküler çalışmalar sonucunda birkaç ayrı cinse bölünmüştür; bu nedenle cinsin bazı üyeleri farklı kaynaklarda farklı adlarla anılabilir. Bu mantarlar ormanlarda ölü ve yaşlı ağaçların ayrışmasında önemli rol oynar.

Tür başta huş olmak üzere kızılağaç, kayın ve bazı diğer yaprak döken ağaçların canlı gövdelerinde parazit olarak yaşar. Gövdeye yaralardan girer ve öz odunda yıllar boyunca ilerleyen beyaz çürüklük oluşturur. Steril kütle ağaç üzerinde uzun süre büyümeye devam eder ve sonunda ağacın ölümüne yol açabilir.

Inonotus obliquus Kuzey Yarımküre’nin soğuk ve ılıman ormanlarında, özellikle Rusya, Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’nın huş ormanlarında yaygındır. Sibirya ve Doğu Avrupa’da yüzyıllardır çay ya da kaynatma olarak halk hekimliğinde kullanılmıştır. İçerdiği bileşikler bilimsel araştırmalara konu olsa da sağlık etkileri kesin olarak kanıtlanmış değildir; yoğun ticari toplayıcılık bazı bölgelerde doğal popülasyonlar üzerinde baskı oluşturmaktadır.