Inocybe xanthomelas

Inocybe xanthomelas, Agaricales takımının Inocybaceae familyasına ait bir lifli şapkalı mantar türüdür. Tür adı Yunanca “sarı” ve “siyah” sözcüklerinden türetilmiştir ve mantarın açık renkli gövdesiyle koyulaşan sap tabanı arasındaki zıtlığa işaret eder. Inocybe cinsi dünya genelinde binden fazla tür içerir.

Şapkası küçük ile orta boyda, genç iken konik, sonra tümsekli yayvan yapıdadır. Yüzeyi soluk krem, saman sarısı ya da açık okr renkte ve ışınsal liflidir. Lamelleri önce soluk, olgunlukta kahverengimsi olur. Sapı ince ve liflidir; alt kısmı yaşlandıkça ya da ellendikçe koyulaşarak kahverengimsi siyaha döner. Bu özellik türün arazide tanınmasında önemli bir ipucudur.

Lifli şapkalı mantarlar, arazide çoğunlukla “küçük kahverengi mantarlar” olarak anılan ve tanımlanması en güç gruplardan birini oluşturur. Türlerin ayrımında şapka yüzeyinin dokusu, sap tabanında soğanımsı şişkinlik bulunup bulunmadığı, sapın ne kadarının tozlu olduğu, koku, spor biçimi ve lamel kenarındaki kalın çeperli sistidler birlikte değerlendirilir. Son yıllarda yapılan moleküler çalışmalar cinsin birkaç ayrı cinse bölünmesine ve pek çok yeni türün tanımlanmasına yol açmıştır.

Bu cinsin üyeleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar. Inocybe xanthomelas genellikle yaprak döken ağaçların, özellikle kayın ve meşelerin bulunduğu ormanlarda, kireçli topraklarda, yaz sonundan sonbahara kadar meyve verir. Spor tozu kahverengidir. Cinsin üyeleri ağaçların beslenmesine katkı sağlayan önemli orman mantarlarıdır.

Tür Avrupa’da yayılış gösterir. Lifli şapkalı mantarların çoğu gibi muskarin içerdiği düşünülür ve zehirli kabul edilmelidir. Muskarin zehirlenmesi yemekten kısa süre sonra terleme, salya ve gözyaşı artışı, bulantı, karın ağrısı ve görme bozukluğuyla belirir. Bu gruptaki türler birbirine çok benzediğinden ve kesin tanım mikroskop gerektirdiğinden hiçbiri yenmemelidir.