Inocybe tenebrosa

Inocybe tenebrosa, Agaricales takımının Inocybaceae familyasına ait, koyu renkli sap tabanıyla dikkat çeken bir lifli şapkalı mantardır. Tür adı Latincede “karanlık” anlamına gelir. Inocybe cinsi dünya genelinde binden fazla tür içeren büyük bir gruptur.

Şapkası küçük ile orta boyda, genç iken konik, sonra tümsekli yayvan yapıdadır. Yüzeyi koyu kahverengi tonlarında ve ışınsal liflidir. Lamelleri önce soluk grimsi, sonra kahverengi olur. Sapı ince ve liflidir; en belirgin özelliği, sapın alt kısmının yaşlandıkça siyahımsı bir renk almasıdır. Bu koyulaşma, türü pek çok benzer kahverengi lifli şapkalı mantardan ayırmaya yardım eder. Etinde hafif topraksı bir koku bulunabilir.

Lifli şapkalı mantarlar, arazide çoğunlukla “küçük kahverengi mantarlar” olarak anılan ve tanımlanması en güç gruplardan birini oluşturur. Türlerin ayrımında şapka yüzeyinin dokusu, sap tabanında soğanımsı şişkinlik bulunup bulunmadığı, sapın ne kadarının tozlu olduğu, koku, spor biçimi ve lamel kenarındaki kalın çeperli sistidler birlikte değerlendirilir. Son yıllarda yapılan moleküler çalışmalar cinsin birkaç ayrı cinse bölünmesine ve pek çok yeni türün tanımlanmasına yol açmıştır.

Bu cinsin üyeleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar. Inocybe tenebrosa genellikle iğne yapraklı ve karışık ormanlarda, yaz sonundan sonbahara kadar yerde tek tek ya da küçük gruplar hâlinde meyve verir. Spor tozu kahverengidir. Cinsin üyeleri ağaçların su ve mineral alımını destekleyerek orman ekosistemlerinde önemli bir rol üstlenir.

Tür Avrupa’da yayılış gösterir. Lifli şapkalı mantarların çoğu gibi muskarin içerdiği düşünülür ve zehirli kabul edilmelidir. Muskarin zehirlenmesi yemekten sonraki kısa süre içinde aşırı terleme, salya ve gözyaşı artışı, karın ağrısı, ishal ve görme bulanıklığıyla belirir. Küçük kahverengi mantarların gözle güvenilir biçimde ayırt edilmesi mümkün olmadığından bu gruptaki hiçbir mantar yenmemelidir.