Hypholoma elaeodes

Hypholoma elaeodes, Agaricales takımının Strophariaceae familyasında yer alan, odun üzerinde demetler hâlinde büyüyen şapkalı bir mantardır. Birçok yazar tarafından çok yaygın kükürt başlı mantar Hypholoma fasciculare ile yakın akraba ya da onun bir varyetesi olarak değerlendirilir.

Şapkası birkaç santimetre çapında, gençken dışbükey, sonra yayvanlaşan, kükürt sarısı ile turuncumsu kahverengi arasında renklidir; ortası genellikle daha koyudur. Bu türü ana türden ayıran en belirgin özellik, yaprakçıklarının yeşilimsi ya da zeytin rengi tonlarda olmasıdır; tür adı da “zeytin renginde” anlamına gelir. Olgunlaştıkça yaprakçıklar sporların etkisiyle mor-kahverengiye döner. Sapı ince, sarımsı ve aşağıya doğru kahverengileşir. Eti sarı ve acı tadlıdır.

Saprotrof bir mantar olan bu tür, yapraklı ve iğne yapraklı ağaçların kütükleri, kökleri ve ölü odunu üzerinde, çoğunlukla kalabalık demetler hâlinde gelişir. Yaz sonundan kış başına kadar, hatta ılıman havalarda yılın büyük bölümünde görülebilir. Odunu ayrıştırarak ormandaki besin döngüsüne katkıda bulunur.

Hypholoma cinsinin bu grubu Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde çok yaygındır. Bu mantar zehirlidir ve yenmemelidir; yakın akrabası kükürt başlı mantar mide bağırsak zehirlenmelerine yol açar. Kütük üzerinde demet hâlinde büyüdüğü için yenen bal mantarı (Armillaria) ve kütük mantarı (Kuehneromyces) türleriyle karıştırılabilir; yeşilimsi yaprakçıkları ve acı tadı ayırt edici özelliklerdir.

Şapkanın kenarında, gençken yaprakçıkları örten örtünün kalıntıları ince lifler hâlinde görülebilir. Spor baskısı mor-kahverengidir.

Bu grubun mantarları, odun içinde yayılan miselyumlarıyla kütükleri hızla ayrıştırır ve ormanlarda en sık karşılaşılan kütük mantarları arasındadır. Tanımlarken yaprakçık rengi, şapka rengi, tadı ve spor baskısı birlikte değerlendirilmelidir; tek bir özelliğe dayanarak yenebilir türlerle ayırt etmeye çalışmak tehlikelidir.