Heterobasidion annosum

Heterobasidion annosum, Russulales takımının Bondarzewiaceae familyasında yer alan ve özellikle iğne yapraklı ağaçlarda ciddi kök ve gövde çürüklüğüne yol açan bir mantar türüdür. Dünyada ormancılık açısından ekonomik bakımdan en önemli orman patojenlerinden biri olarak kabul edilir.

Meyve cisimleri çok yıllık, sert ve odunsu yapıdadır. Genellikle ağaç kütüklerinin tabanında, açığa çıkmış köklerde ya da toprağa yakın gövde kısımlarında, düzensiz raf ya da kabuk biçiminde gelişir. Üst yüzeyi kahverengi ile koyu kahverengi arasında, çoğunlukla kabarık ve oluklu yapıdadır; kenarı ise beyaz ya da krem rengidir. Alt yüzeyde beyaz ile krem renkli, küçük gözenekli bir yüzey bulunur. Spor baskısı beyazdır.

Mantar ağaçlara iki yolla bulaşır: havadaki sporlar taze kesilmiş kütüklerin yüzeyine konarak gelişir, ardından mantar kök temasları yoluyla komşu sağlıklı ağaçlara yayılır. Bu şekilde ormanda zamanla genişleyen hastalık odakları oluşur. Enfekte ağaçlarda kökler ve gövdenin alt kısmı çürür, büyüme yavaşlar, ağaçlar rüzgârla kolayca devrilir ve sonunda kurur. Mantar çam, ladin, göknar ve ardıç gibi pek çok iğne yapraklı ağacı, bazen de geniş yapraklıları etkileyebilir.

Tür kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde, özellikle Avrupa'da yaygındır. Ormancılıkta yayılmasını önlemek için kesimden hemen sonra kütük yüzeylerinin üre ya da rakip mantar içeren biyolojik preparatlarla korunması gibi önlemler uygulanır. Sert ve odunsu yapısı nedeniyle yenebilir bir mantar değildir.

Bu mantar, ormancılıkta yalnızca ekonomik kayıplara değil, aynı zamanda orman yapısındaki değişimlere de yol açar. Hastalıklı ağaçların devrilmesiyle açılan boşluklar ormanın gelişimini etkiler. Türün yakın akrabaları da benzer biçimde iğne yapraklı ağaçlarda kök çürüklüğüne neden olur ve bu grup, dünyada en çok araştırılan orman patojenlerinden biri olma özelliğini korumaktadır.