Gymnopleurus mopsus (Pallas, 1781)

Gymnopleurus mopsus, Scarabaeidae ailesinin Scarabaeinae alt ailesine ait, Avrupa'da da bilinen yuvarlayıcı gübre böceklerinden biridir. Güney ve Orta Avrupa'dan Kafkasya, Anadolu ve Orta Asya'ya kadar geniş bir alanda yayılış gösterir. Yaklaşık 1–1,5 santimetre boyunda, yassı ve yuvarlakça, mat siyah bir böcektir. Birçok Avrupa ülkesinde habitat kaybı ve otlatmanın azalması nedeniyle gerilediği bildirilmektedir.

Gymnopleurus cinsinin üyeleri yuvarlayıcı gübre böcekleri olarak bilinir. Yetişkinler taze gübreden bir parça koparıp onu top hâline getirir ve arka bacaklarıyla geri geri yürüyerek uygun bir yere taşır. Top toprağa gömülür; dişi bu topun içine tek bir yumurta bırakır ve larva gelişimini bu besin stoğu içinde tamamlar. Larvalar C biçimli, beyazımsı ve tipik scarab larvası görünümündedir; pupa evresinden sonra ergin böcek topraktan çıkar.

Cinsin türleri çoğunlukla açık, güneşli ve kurak alanlarda, otlatılan meralarda, bozkırlarda ve kumlu ya da kumlu-tınlı topraklarda yaşar. Erginler sıcak günlerde gündüz etkindir ve özellikle koyun, sığır ve at gübresinin bulunduğu yerlerde görülür. Uçabilen bu böcekler gübre kokusunu uzaktan algılayarak kaynağa hızla ulaşır.

Gübre böcekleri ekosistemde çok önemli bir rol üstlenir: hayvan dışkısını parçalayıp toprağa gömerek besin maddelerinin toprağa dönmesini sağlar, toprağı havalandırır, mera kalitesini artırır ve dışkıda gelişen sinek ile parazit sayısını azaltır. Yoğun ilaçlama, otlatmanın azalması ve hayvanlara verilen bazı antiparaziter ilaçların gübreye geçmesi birçok bölgede bu böceklerin azalmasına yol açmaktadır. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmazlar.

Yuvarlayıcı gübre böcekleri eski çağlardan beri insanların dikkatini çekmiştir; Eski Mısır'da kutsal sayılan bokböceği de bu grubun yakın akrabasıdır. Türkiye'nin bozkır ve meralarında Gymnopleurus türleri, güneşli yaz günlerinde gübre topu yuvarlarken kolayca gözlemlenebilen böcekler arasındadır.