Erysimum cheiri

Erysimum cheiri, Türkçede şebboy adıyla bilinen, turpgiller (Brassicaceae) familyasına ait çok yıllık ya da iki yıllık bir süs bitkisidir. Uzun süre Cheiranthus cheiri adıyla ayrı bir cins içinde değerlendirilmiş, günümüzde Erysimum cinsine dahil edilmiştir. Kökeninin Doğu Akdeniz bölgesi olduğu kabul edilir; yüzyıllardır bahçelerde yetiştirildiği için Avrupa'nın birçok yerinde eski duvarlarda ve kayalıklarda yabanileşmiş olarak bulunur.

Bitki genellikle 20–60 cm boylanır; tabanı zamanla odunsulaşan, dallanmış bir çalımsı yapıya sahiptir. Yaprakları dar mızraksı, koyu yeşil ve yatık tüylüdür. Çiçekleri iri, kadifemsi ve çok güzel kokuludur. Yabani formlarda çiçekler genellikle sarı ya da turuncu-sarıdır; kültür çeşitlerinde ise kırmızı, kahverengi, mor ve bunların karışımı tonlar bulunur. Dört taç yaprak haç biçiminde dizilir. Meyveleri uzun, yassıca silikualardır.

Şebboy ilkbaharda, çoğunlukla mart ile mayıs arasında çiçeklenir. Doğada kalkerli kayalıklarda, eski taş duvarlarda ve kale kalıntılarında, iyi drene olan kuru yerlerde yetişir. Kokulu çiçekleri arılar, bombuslar ve kelebekler için önemli bir erken mevsim besin kaynağıdır. Bahçelerde güneşli, kireçli ve geçirgen topraklarda iyi gelişir.

Şebboy, kokusu ve renkleri nedeniyle hem Osmanlı bahçe kültüründe hem de Avrupa'da sevilen geleneksel süs bitkilerinden biridir. Bitkinin özellikle tohumlarında kalp üzerinde etkili glikozitler bulunur; bu nedenle yenmemesi gerekir ve evcil hayvanlar için de zehirli olabilir. Halk hekimliğindeki kullanımları bu toksisite nedeniyle sakıncalı kabul edilir. Turpgiller familyası lahana, turp, hardal ve roka gibi pek çok tanıdık kültür bitkisini de içeren, dünyada üç bini aşkın türe sahip büyük bir bitki familyasıdır; familyanın üyeleri dört taç yapraklı haç biçimli çiçekleri ve silikua ya da silikula adı verilen kendine özgü meyveleriyle kolayca tanınır.