Copris hispanus (Linnaeus, 1764)

Copris hispanus, sert kanatlılar (Coleoptera) takımının Scarabaeidae familyasına, gübre böceklerini kapsayan Scarabaeinae altfamilyasının Coprini oymağına bağlı bir türdür. Linnaeus tarafından tanımlanan bu tür, Akdeniz havzasının en tanınmış ve en iri gübre böceklerinden biridir. Tür adı İspanya'ya atıfta bulunur, ancak yayılışı Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'yı kapsar.

Erginler yaklaşık 2–3 santimetre uzunluğunda, tıknaz, kubbemsi ve parlak siyah renkli böceklerdir. Erkeklerin başında uzun, hafifçe geriye doğru kıvrılan etkileyici bir boynuz bulunur; pronotumun önü ise dik bir şekilde kesilmiş ve çıkıntılıdır. Dişilerde boynuz daha kısadır. Kın kanatlar üzerinde boyuna çizgiler bulunur. Geniş baş kalkanı ve güçlü, dişli ön bacaklar toprağı kazmaya uyarlanmıştır.

Copris hispanus açık meralarda, kurak otlaklarda ve çalılıklarda yaşar ve özellikle koyun ve keçi gibi otçul hayvanların dışkısını kullanır. Tünel kazıcı bir gübre böceği olarak dışkının altına derin bir yuva kazar ve gübreyi buraya taşır. Dişi, yuvada hazırladığı birkaç gübre topuna yumurtalarını bırakır ve larvalar gelişip ergin olana kadar, uzun süre yuvada kalarak topları korur. Bu güçlü ebeveyn bakımı türün en bilinen özelliklerindendir.

Tür, dışkının uzaklaştırılması, toprağın havalanması ve verimliliğin artırılması gibi önemli ekolojik hizmetler sunar. Geleneksel küçükbaş hayvancılığın azalması ve hayvanlara verilen bazı parazit ilaçları, Avrupa'nın bazı bölgelerinde gerilemesine neden olmaktadır. Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgelerde Anadolu'da da bulunur. İnsanlar için tamamen zararsızdır.

Scarabaeinae altfamilyası dünya genelinde birkaç bin türü kapsar ve gübre böcekleri, yaşam alanlarındaki hayvan dışkısını kullanma biçimlerine göre tünel kazıcılar, gübre yuvarlayanlar ve dışkı içinde yaşayanlar olarak üç ana gruba ayrılır. Bu grupların aynı merada bir arada bulunması, dışkının kısa sürede tamamen parçalanmasını sağlar.