Coprinopsis atramentaria

Coprinopsis atramentaria, Basidiomycota şubesinin Agaricales takımına bağlı Psathyrellaceae familyasından, Coprinopsis cinsine ait bir şapkalı mantar türüdür. Bu cins, eskiden geniş anlamıyla Coprinus içinde sınıflandırılan mürekkep mantarlarının önemli bir bölümünü kapsar ve dünya genelinde yüzü aşkın tür içerir.

Coprinopsis atramentaria, Türkçede yaygın olarak mürekkep mantarı adıyla anılan, cinsin en bilinen türlerinden biridir. Yaklaşık 3–7 cm çapındaki şapkası gençken yumurta, sonra çan biçimlidir; gri ile grimsi kahverengi renkte, ince çizgili ve tepe kısmında küçük pulcukludur. Olgunlukta lameller ve şapka kenarı siyah, mürekkebe benzer bir sıvıya dönüşür. Genellikle ilkbahar ve sonbaharda bahçelerde, yol kenarlarında, gömülü odun ya da kökler çevresinde, çoğunlukla kalabalık kümeler hâlinde çıkar. Dünyanın ılıman bölgelerinde geniş yayılışlıdır.

Tür, koprin adlı bir madde içerir. Mantar alkolle birlikte ya da tüketildikten sonraki birkaç gün içinde alkol alındığında yüz kızarması, çarpıntı, bulantı ve kusma gibi belirtilerle seyreden bir zehirlenmeye yol açabilir.

Coprinopsis türlerinin ortak özelliği, olgunlaşan şapkanın ve lamellerin kendi enzimleriyle sindirilerek koyu, mürekkebe benzer bir sıvıya dönüşmesidir; bu süreç sporların aşağıdan yukarıya doğru serbest kalmasına yardım eder. Gençken yumurta ya da silindir biçimli olan şapka çoğu türde beyaz, gri veya kahverengimsi tüylü, keçemsi ya da pullu bir örtü kalıntısı taşır. Spor izi siyahtır. Sap genellikle beyaz, kırılgan ve içi boştur. Meyve cisimleri çoğu zaman yalnızca birkaç saat ya da bir iki gün dayanır.

Cinsin üyeleri saprotrof yaşar ve gübre, kompost, çürüyen odun, bitki artıkları, yanmış toprak ya da besince zengin topraklar gibi ortamlarda organik maddenin ayrışmasında rol oynar. Kısa ömürlü meyve cisimleri nedeniyle çoğu tür kolayca gözden kaçar ve gerçek yayılışları yeterince bilinmeyebilir. Türlerin güvenilir ayrımı çoğu zaman örtü yapısının ve sporların mikroskopla incelenmesini gerektirir. Bazı Coprinopsis türleri alkolle birlikte tüketildiğinde zehirlenmeye yol açan maddeler içerdiğinden, kesin tanı konmamış hiçbir mürekkep mantarı yenmemelidir.