Chenopodium urbicum

Chenopodium urbicum (bazı güncel sınıflandırmalarda Oxybasis urbica olarak ele alınır), horozibiğigiller (Amaranthaceae) ailesinden, kent kazayağı olarak da anılan tek yıllık bir ottur. Tür adı Latince “kente ait” anlamına gelir ve bitkinin yerleşim yerleri çevresinde yetişmesine işaret eder.

Chenopodium cinsi, kazayağı adıyla bilinen, horozibiğigiller (Amaranthaceae) ailesinden tek yıllık otlardan oluşur. Üyelerinin gövde ve yaprakları çoğunlukla, özellikle gençken, unumsu görünüm veren kesecikli tüylerle kaplıdır. Çiçekler çok küçük, yeşilimsi ve taç yapraksızdır; yumak hâlinde kümelenerek başak ya da salkım benzeri çiçek durumları oluşturur. Meyve tek tohumlu, ince kabuklu küçük bir meyvedir; tohumlar genellikle siyah ve parlaktır. Bitkiler bol tohum üretir ve tohumlar toprakta uzun yıllar canlı kalabilir.

Kazayakları azotça zengin, işlenmiş ya da bozulmuş topraklarda, tarlalarda, bahçelerde, çöplüklerde ve yol kenarlarında yetişen tipik öncü bitkilerdir; birçoğu yaygın yabani ot olarak bilinir. Bazı türlerin genç yaprakları sebze olarak tüketilmiştir; ancak oksalat ve nitrat içerdikleri için büyük miktarlarda yenmemeleri önerilir. Cinsin yakın akrabası kinoa, Güney Amerika'da önemli bir tahıl benzeri besin bitkisidir.

Bu tür, yapraklarının diğer birçok kazayağına göre daha az unumsu, üçgenimsi ve kenarlarının iri dişli oluşuyla tanınır; çiçek durumu sıkı ve dik dallıdır. Avrupa'dan Asya'ya kadar yayılış gösterir; köy avluları, ahır çevreleri ve gübreli yerler gibi azotça çok zengin ortamlarda yetişir. Kırsal yaşamın değişmesiyle Orta ve Batı Avrupa'da belirgin biçimde azalmıştır.

Horozibiğigiller (Amaranthaceae) ailesi, günümüzde eski kazayağıgiller (Chenopodiaceae) ailesini de içine alacak biçimde geniş tanımlanır ve dünya genelinde iki bini aşkın tür içerir. Aile; ıspanak, pancar, kinoa ve horozibiği gibi ekonomik açıdan önemli bitkileri kapsar ve tuzlu, kurak ortamlara uyum sağlamış çok sayıda tür barındırır.