Capsella bursa-pastoris

Capsella bursa-pastoris, Brassicaceae (turpgiller) familyasından tek ya da iki yıllık otsu bir bitkidir. Çoban çantası olarak bilinir ve dünyanın en yaygın yabani otlarından biridir. Bilimsel ve yerel adı, çobanların taşıdığı keseyi andıran üçgen biçimli meyvesinden gelir.

Bitki birkaç santimetreden 50 cm'ye kadar boylanabilir. Yapraklarının çoğu tabanda rozet hâlinde toplanır; bu yapraklar değişken biçimli olup kenarları düz, dişli ya da derin parçalı olabilir. Gövde yaprakları küçük ve oklu tabanla gövdeyi sarar. Çiçekleri küçük, beyaz ve dört taç yapraklıdır. En belirgin özelliği, kalp ya da üçgen biçimli, yassı meyveleridir; bunlar uzun saplar üzerinde salkım boyunca dizilir.

Çoban çantası tarlalarda, bahçelerde, yol kenarlarında, kaldırım aralarında ve hemen her türlü bozulmuş alanda yetişir. Neredeyse yıl boyunca çiçek açabilir ve bir yılda birden fazla kuşak verebilir. Çiçekleri büyük ölçüde kendi kendini tozlar. Bir bitki çok sayıda tohum üretebilir ve tohumlar toprakta yıllarca canlı kalabilir; ıslandığında yapışkanlaşan tohum kabuğu yayılmayı kolaylaştırır.

Türün kökeni Doğu Avrupa ve Batı Asya olarak kabul edilir; bugün kutuplar dışında hemen her yerde bulunur. Türkiye'de de çok yaygındır. Genç yaprakları birçok ülkede sebze olarak tüketilir ve halk hekimliğinde kanamayı durdurucu olarak kullanılmıştır. Yakın akrabası Arabidopsis gibi bitki biyolojisi araştırmalarında da önemli bir model türdür.

Brassicaceae familyasının üyeleri, birçok kelebek türünün tırtılları için de önemli besin bitkileridir; özellikle beyaz kelebekler (Pieridae) yumurtalarını bu bitkilere bırakır. Familyaya özgü glukozinolatlar bu böcekler tarafından tolere edilir ve hatta konukçu bitkiyi bulmada işaret olarak kullanılır. Bu nedenle turpgiller, böceklerle bitkiler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde sık başvurulan bir gruptur.