Ballota nigra

Ballota nigra, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasının Ballota cinsine ait çok yıllık, otsu bir bitkidir. Avrupa, Akdeniz havzası ve Batı Asya'da geniş bir yayılışa sahiptir; insan etkisiyle Kuzey Amerika gibi başka bölgelere de taşınmıştır. Türkiye'de de yerleşim çevrelerinde ve tarım alanlarında yaygın olarak görülür.

Bitki genellikle 40–100 santimetre boyunda, dik, dallı, dört köşeli ve tüylü gövdelere sahiptir. Yapraklar karşılıklı dizilmiş, saplı, yumurtamsı ya da yürek biçimli olup kenarları kaba dişlidir ve yüzeyleri kırışıktır. Bitkinin en belirgin özelliği, ezildiğinde yaydığı keskin ve hoş olmayan kokudur; bu koku sayesinde otlayan hayvanlar bitkiyi genellikle yemez. Pembe ile mor arası, bazen beyazımsı renkteki iki dudaklı çiçekler yaprak koltuklarında halkalar hâlinde bulunur. Üst dudak tüylü ve kubbemsi, alt dudak ise üç lopludur. Çanak huni biçimlidir ve kısa, sivri dişler taşır.

Tür yol kenarları, çit dipleri, köy ve kasaba çevreleri, harabeler, çorak alanlar ve çiftlik çevreleri gibi azotça zengin, bozulmuş yerlerde yetişir. Çiçeklenme yaz başından sonbahara kadar sürer. Çiçekleri arılar başta olmak üzere çeşitli tozlaşıcılar için önemli bir besin kaynağıdır. Meyve dört küçük fındıkçıktan oluşur.

Ballota cinsi çoğu Akdeniz bölgesinde yayılış gösteren, yaklaşık otuz tür içeren bir gruptur. Ballota nigra geleneksel olarak halk hekimliğinde yatıştırıcı, bulantı giderici ve öksürük kesici olarak kullanılmıştır. Ancak yüksek dozlarda ya da uzun süreli kullanımının yan etkileri olabileceği bildirildiğinden, tıbbi kullanımın dikkatli yapılması gerekir. Kokulu yaprakları nedeniyle meralarda otlatmadan geri kalan alanlarda yoğunlaşabilir.