Armillaria mellea

Armillaria mellea, Türkçede bal mantarı olarak bilinen, Agaricales takımının Physalacriaceae familyasına ait bir şapkalı mantar türüdür. Adını şapkasının bal rengi tonlarından alır. Armillaria cinsinin en tanınmış üyesidir ve hem ormancılık hem de bahçecilik açısından önemli bir ağaç hastalığı etkenidir.

Meyve gövdeleri genellikle ağaç dipleri, kökler ve kütükler üzerinde büyük, sık kümeler halinde çıkar. Şapka 3–15 cm kadar olabilir; bal sarısı, sarımsı kahverengi ya da zeytin tonlarındadır ve özellikle ortasında koyu renkli, ince pulcuklar bulunur. Lameller beyazımsı ya da krem renklidir ve yaşla lekelenir. Sapta belirgin, beyazımsı bir halka bulunur. Spor izi beyazdır. Toprakta ve kabuk altında yayılan, koyu renkli, ayakkabı bağcığını andıran rizomorflar bu mantarın tipik özelliğidir.

Bal mantarı canlı ağaçlara saldırabilen güçlü bir parazittir. Köklerde ve gövde dibinde beyaz çürüklüğe yol açarak ormanlarda, meyve bahçelerinde, bağlarda ve parklarda pek çok ağaç ve çalının ölümüne neden olabilir. Ağaç öldükten sonra da odunu ayrıştırmayı sürdürür. Kabuk altında beyaz, yelpaze biçimli bir miselyum tabakası oluşturur. Meyve gövdeleri genellikle sonbaharda ortaya çıkar.

Tür Avrupa'da, Asya'da ve Kuzey Afrika'da yaygındır; Türkiye'de de bilinen bir türdür. Pek çok ülkede toplanıp yenir; ancak yalnızca iyice pişirildikten sonra tüketilmelidir, çünkü çiğ ya da az pişmiş olarak yendiğinde mide ve bağırsak rahatsızlıklarına yol açabilir. Bazı insanlarda iyi pişmiş haliyle bile hassasiyet görülebilir. Ayrıca odunda kümeler halinde çıkan zehirli türlerle karışabileceği için tanımlamadan emin olunmadan tüketilmemelidir.