Arbacia lixula (Linnaeus, 1758)

Arbacia lixula, Arbaciidae familyasına ait, Akdeniz kıyılarının en tanıdık deniz kestanelerinden biridir. Derisiler (Echinodermata) şubesinin deniz kestaneleri sınıfında (Echinoidea) yer alır ve sıklıkla siyah deniz kestanesi olarak anılır. Kayalık kıyılarda yüzerken ya da dalarken en sık karşılaşılan türlerden olduğu için halk arasında iyi bilinir.

Kabuğu yassıca yuvarlak olup çapı genellikle 4–6 cm kadardır. Vücudu uzun, sivri ve sert, parlak siyah renkli dikenlerle kaplıdır. Benzer ortamlarda yaşayan Paracentrotus lividus türünden; tamamen siyah rengi, daha seyrek ve uzun dikenleri ve kabuğunun üzerine taş, kabuk parçası gibi nesneleri tutmamasıyla ayrılır. Ayrıca ağız çevresindeki zar bölgesi geniştir ve beş büyük plaka ile çevrilidir.

Çok sığ sulardan birkaç on metre derinliğe kadar, dalga etkisine açık kaya yüzeylerinde yaşar. Güçlü ağız aygıtı olan Aristoteles feneriyle kayalar üzerindeki kabuklu kırmızı algleri ve diğer alg örtüsünü kazıyarak beslenir; zaman zaman küçük kabuklu hayvanları da yiyebilir. Yoğun olduğu yerlerde yosunsuz, çıplak kaya alanlarının oluşmasına katkıda bulunarak kıyı ekosisteminin yapısını etkiler. Ayrı eşeylidir; yumurta ve spermlerini suya bırakır, larvaları planktonda gelişir.

Akdeniz’in yanı sıra Doğu Atlantik’in sıcak kıyılarında, Makaronezya adalarında ve Batı Afrika’da yayılış gösterir; Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kıyılarında yaygındır. Gonadlarının küçük ve lezzetsiz olması nedeniyle ticari olarak toplanmaz. Dikenleri batarak ağrılı yaralara yol açabilir; zehirli değildir ancak deriye batan diken uçlarının çıkarılması zor olabilir, bu nedenle kayalık kıyılarda dikkatli olunmalıdır.