Agaricus xantholepis

Agaricus xantholepis, Agaricaceae familyasının Agaricus cinsine ait bir şapkalı mantar türüdür. Kesildiğinde ya da sürtüldüğünde sararan ve fenol kokan türlerin toplandığı Xanthodermatei seksiyonunda yer alır. Bu seksiyonun üyeleri genel olarak zehirli kabul edilir.

Orta boylu bir mantardır. Şapkası gençken yuvarlakça, olgunlukta yayvandır; açık zemin üzerinde grimsi kahverengi ile sarımsı kahverengi arası tonlarda pulcuklar taşır. Lamelleri serbest, gençken pembemsi, sporlar olgunlaştıkça koyu çikolata kahverengisine döner. Sapı beyazımsı ve halkalıdır. Cinsin bu grubuna özgü olarak dokusu, özellikle sap dibi ve şapka kenarı, ezildiğinde hızla parlak sarı renk alır ve mürekkep ya da hastane kokusunu andıran fenol kokusu yayar.

Yaz ve sonbaharda ağaçlık alanlarda, çalılıklarda, park ve bahçelerde toprak üzerinde tek tek ya da gruplar halinde yetişir. Saprotrof bir türdür; ölü bitki artıklarını ayrıştırarak toprakta organik maddenin geri dönüşümüne katkı sağlar. Kuzey Amerika'dan tanımlanmış bir tür olup yayılışı ve yakın türlerle ilişkisi hâlâ araştırılmaktadır.

Kültür mantarı (Agaricus bisporus) ve çayır mantarı (Agaricus campestris) gibi tanınmış türleri de içeren Agaricus cinsi, tüm kıtalarda temsil edilen ve birkaç yüz tür barındıran bir gruptur. Bu cinsin üyeleri ölü organik maddeyi ayrıştıran saprotroflardır ve çayırlardan ormanlara, kompost yığınlarından kumullara kadar çok çeşitli ortamlarda yetişirler. Tanıda lamel rengi, halka, koku ve renk değişimi en önemli ipuçlarıdır.

Tüketildiğinde bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi rahatsızlıklarına yol açabilir. Yenen Agaricus türleriyle karıştırılma riski nedeniyle toplayıcıların sap dibini kesip sararma ve koku kontrolü yapması önerilir. Fenol kokusu, mantar ısıtıldığında daha da belirgin hale gelir.