Agaricus xanthoderma

Agaricus xanthoderma, Agaricaceae familyasından Agaricus cinsine ait, zehirli olarak bilinen bir şapkalı mantardır. Kültür mantarı ve çayır mantarı ile aynı cinsten olması ve onlara benzemesi nedeniyle en sık karıştırılan ve mantar zehirlenmelerine yol açan türlerden biridir. Tür adı Yunanca “sarı deri” anlamına gelir.

Şapkası beyaz ya da soluk gri beyaz, genç iken köşeli kubbe biçiminde, sonra yayvanlaşan, orta büyüklükte bir mantardır. Lamelleri başta soluk pembe, ardından koyu kahverengiye döner. Sapı beyaz, dibi hafifçe soğanlıdır ve üzerinde geniş bir halka bulunur. En önemli tanı özelliği, şapka kenarı veya özellikle sapın dibi çizildiğinde ya da kesildiğinde hemen parlak krom sarısı renk alması ve mürekkep, fenol veya hastane kokusunu andıran keskin bir koku yaymasıdır. Pişirildiğinde bu koku daha da belirginleşir.

Yaz sonu ve sonbaharda bahçelerde, parklarda, çalılıklarda, yol kenarlarında ve yaprak döken orman kenarlarında, çoğu zaman gruplar halinde çıkar. Toprakta çürükçül olarak yaşar. Avrupa başta olmak üzere Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde geniş yayılışa sahiptir.

Yenildiğinde birçok kişide bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi mide bağırsak şikâyetlerine yol açar; duyarlılık kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle beyaz Agaricus türlerini toplayanların sapın dibini kesip renk değişimini ve kokuyu mutlaka kontrol etmeleri önerilir. Şüpheli durumlarda mantar kesinlikle tüketilmemelidir.