Agaricus subperonatus

Agaricus subperonatus, Agaricaceae familyasının Agaricus cinsine ait, kültür mantarıyla yakın akraba bir şapkalı mantar türüdür. Sapı saran kılıf benzeri yapısı ve çift katlı halkası ile tanınır; adı da sapın alt kısmındaki bu çizme benzeri örtüye gönderme yapar.

Orta ile büyük boylu, etli bir mantardır. Şapkası kahverengimsi ya da pas kahverengisi tonlarında, lifli ve hafif pullu bir yüzeye sahiptir; gençken yuvarlakça, olgunlukta yayvandır. Lamelleri serbest, gençken pembemsi, olgunlukta koyu kahverengidir. Sapı tıknazdır; alt kısmı kahverengimsi bantlar ya da kılıf benzeri bir örtüyle sarılıdır, üst kısmında ise belirgin bir halka bulunur. Kesildiğinde dokusu hafifçe kırmızımsı ya da kahverengimsi tonlara dönebilir ve mantar kokusu taşır.

Çoğunlukla yaz ve sonbaharda kompost yığınları, gübreli topraklar, talaş ve çürüyen bitki artıkları gibi azotça zengin ortamlarda, bazen bahçelerde ve yol kenarlarında, sıklıkla kümeler halinde yetişir. Saprotrof bir türdür ve organik atıkların ayrışmasında rol oynar. Avrupa'da kaydedilmiş, genellikle yerel ve seyrek görülen bir türdür.

Agaricus cinsi dünya genelinde birkaç yüz türü kapsayan, kahverengi ile mor kahverengi arası spor izine sahip büyük bir mantar cinsidir. Cinsin üyelerinde lameller sapa bağlanmaz, gençken soluk renkli olup yaşla koyulaşır ve sapta çoğunlukla bir halka bulunur. Türler arasındaki ayrımda dokunun sararması ya da kızarması, koku, halka yapısı ve spor özellikleri birlikte değerlendirilir. Cinste kültür mantarı gibi ekonomik açıdan çok önemli türler de yer alır.

Yenebilir bir tür olarak bilinir; ancak gübreli ve kirli ortamlarda yetişmesi nedeniyle toplama yerinin dikkatle seçilmesi gerekir, zira Agaricus türlerinin topraktan ağır metalleri biriktirebildiği bilinmektedir. Yenen türlerin, dokusu sararan ve fenol kokan zehirli Agaricus türleriyle ve ölümcül Amanita türleriyle karıştırılmaması için dikkatli tanı şarttır.