Agaricus moelleri

Agaricus moelleri, Agaricaceae familyasının Agaricus cinsine ait, kültür mantarının yakın akrabası olan bir şapkalı mantar türüdür. Cinsin, kesildiğinde sararan ve fenol (mürekkep ya da hastane kokusu) kokan üyelerinin toplandığı Xanthodermatei seksiyonunda yer alır. Bu grubun türleri zehirli kabul edilir.

Şapkası genç evrede yuvarlakça, olgunlaştıkça yayvanlaşır. Beyazımsı zemin üzerinde, özellikle merkezde yoğunlaşan gri kahverengi ile isli kahverengi arası küçük pulcuklar bulunur; bu pullar şapkaya koyu, benekli bir görünüm verir. Lamelleri gençken soluk pembemsi, sporlar olgunlaştıkça çikolata kahverengisine döner. Sapı beyaz, ince ve sarkık bir halkalıdır. Sapın dibi ya da şapka kenarı sürtüldüğünde veya kesildiğinde belirgin biçimde krom sarısına boyanır; bu sararma ve hoş olmayan fenol kokusu türün en önemli tanı özellikleridir.

Genellikle yaz sonu ve sonbaharda yaprak döken ağaçların bulunduğu ormanlarda, parklarda ve çalılıklarda, humusça zengin topraklarda tek tek ya da küçük gruplar halinde görülür. Saprotrof bir türdür; ölü bitki artıklarını ayrıştırarak toprakta besin döngüsüne katkıda bulunur. Avrupa başta olmak üzere Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılış gösterir.

Agaricus cinsi dünya genelinde birkaç yüz türü kapsayan, kahverengi ile mor kahverengi arası spor izine sahip büyük bir mantar cinsidir. Cinsin üyelerinde lameller sapa bağlanmaz, gençken soluk renkli olup yaşla koyulaşır ve sapta çoğunlukla bir halka bulunur. Türler arasındaki ayrımda dokunun sararması ya da kızarması, koku, halka yapısı ve spor özellikleri birlikte değerlendirilir. Cinste kültür mantarı gibi ekonomik açıdan çok önemli türler de yer alır.

Yenmez ve zehirli bir türdür. Tüketildiğinde birçok kişide bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi rahatsızlıklarına yol açar. Yenen Agaricus türleriyle, özellikle çayır mantarı ve kültür mantarı ile karıştırılabileceğinden toplayıcıların şapkayı ve sap dibini kesip sararma ile kokuyu kontrol etmesi önemlidir. Fenol kokusu pişirme sırasında daha da belirginleşir.