Zelkova carpinifolia

Zelkova carpinifolia, karaağaçgiller (Ulmaceae) familyasından, Kafkas zelkovası ya da Kafkas zelkovası adıyla bilinen yaprak döken bir ağaçtır. Zelkova cinsi az sayıda türden oluşan, geçmiş jeolojik dönemlerde çok daha geniş alanlara yayılmış eski bir ağaç cinsidir; günümüzde dağınık ve sınırlı alanlarda yaşayan türler bu nedenle kalıntı (relikt) bitkiler olarak kabul edilir.

Kafkas zelkovası 20–30 metreye kadar boylanabilen, uzun ömürlü bir ağaçtır. Gövdesi çoğunlukla kısa ve kalındır; tepesinden çok sayıda dik dal çıkarak karakteristik yumurta biçimli bir taç oluşturur. Kabuğu açık gri ve düzdür, yaşlı ağaçlarda çınarı andıran pullar halinde dökülür. Yaprakları gürgen yapraklarına benzer: eliptik, kenarları iri ve düzenli dişli, belirgin paralel yan damarlıdır. Bu benzerlik, tür adındaki carpinifolia yani gürgen yapraklı ifadesinin kaynağıdır.

Çiçekleri küçük ve gösterişsizdir, ilkbaharda yapraklarla birlikte açar. Meyvesi karaağaçlardan farklı olarak kanatsız, küçük, sert çekirdekli bir meyvedir. Tür nemli ve ılıman iklimlerde, vadi tabanlarında, nehir kenarlarında ve karışık yapraklı ormanlarda yetişir.

Doğal yayılış alanı Kafkasya, Kuzey İran’daki Hazar ormanları ve Kuzeydoğu Anadolu’yu kapsar. Türkiye’de yayılışı sınırlıdır ve kalıntı karakteri nedeniyle koruma açısından önem taşır. Sert, ağır ve dayanıklı odunu yerel olarak yapı ve marangozluk işlerinde değerlendirilmiştir. Karaağaç hastalığına karşı görece dayanıklı olduğu bildirilir; zarif taç yapısı nedeniyle bazı ülkelerde park ve bahçelerde süs ağacı olarak da yetiştirilir. Zelkovalar, buzul çağları öncesinin ormanlarına ışık tutan canlı fosiller arasında sayılır.