Xylocopa iris (Christ, 1791)

Xylocopa iris, Apidae familyasının Xylocopinae alt familyasına bağlı, marangoz arıları olarak bilinen Xylocopa cinsinin bir üyesidir. Tür 1791'de Christ tarafından tanımlanmıştır. Avrupa'daki marangoz arıları arasında en küçük olanıdır.

Bu tür, iri ve gürültülü akrabası mor marangoz arısına (Xylocopa violacea) göre belirgin biçimde küçüktür; yine de tıknaz yapısı ve parlak siyah gövdesiyle tanınır. Kanatları koyu renklidir ve ışık altında mor ya da mavimsi parıltılar gösterebilir. Vücudu seyrek, koyu tüylüdür.

Cinsin iri türleri ölü ağaçlara tünel açarken Xylocopa iris yuvasını genellikle özlü bitki saplarının, örneğin kurumuş otsu bitki gövdelerinin içine oyar. Dişi, sap içinde art arda dizilen hücreler oluşturur ve her birine polen ile nektar karışımı besin bırakarak bir yumurta koyar. Yalnız yaşayan bir arıdır. Erişkinler ilkbahar ve yaz aylarında çeşitli çiçekleri ziyaret eder; bazı marangoz arıları gibi derin çiçeklerin nektarına yandan delik açarak ulaşabilir.

Tür Güney ve Orta Avrupa'dan Orta Asya'ya kadar uzanan bir alanda, sıcak, kurak, çalılık ve çayırlık ortamlarda yayılış gösterir. Saldırgan değildir; dişiler yalnızca rahatsız edildiğinde iğne batırabilir. Pek çok yabani bitkinin tozlaşmasına katkıda bulunur.

Apidae, bal arıları, bombus arıları ve marangoz arılarının yanı sıra binlerce yalnız yaşayan ve guguk arısı türünü içeren, dünyanın en büyük arı familyalarından biridir. Yalnız yaşayan yabani arılar, bal arılarının yetersiz kaldığı pek çok bitkiyi tozladıkları için ekosistemlerin ve tarımın vazgeçilmez parçalarıdır. Çiçekli doğal alanların korunması, tarım ilaçlarının dikkatli kullanılması ve yuva yapmaya uygun çıplak toprak ile kuru bitki saplarının bırakılması bu arıların yaşamını sürdürmesine önemli katkı sağlar.