Xanthium spinosum

Xanthium spinosum, papatyagiller (Asteraceae) familyasının Xanthium cinsine ait tek yıllık otsu bir bitkidir. Türkçede dikenli pıtrak olarak bilinir.

Bitki genellikle 30–100 cm boyunda, çok dallı bir gövdeye sahiptir. Yaprak diplerinde bulunan, üç çatallı, sarı renkli, 2–3 cm uzunluğundaki sert dikenler türün en belirgin özelliğidir. Yapraklar mızrak biçimli ya da üç loplu, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü ise yoğun tüylerle beyazımsı görünümdedir. Erkek ve dişi çiçekler ayrı başçıklarda bulunur; dişi başçıklar olgunlaştığında, yüzeyi kancalı dikenlerle kaplı, yaklaşık 1 cm boyunda, oval, sert meyveler oluşturur.

Papatyagiller (Asteraceae), dünya genelinde yirmi binden fazla türüyle çiçekli bitkilerin en büyük familyalarından biridir. Familyanın temel özelliği, çok sayıda küçük çiçeğin ortak bir tabla üzerinde toplanarak tek bir çiçek gibi görünen 'kapitulum' adlı başçıkları oluşturmasıdır. Başçığın dışını, fillari denen yaprakçıklardan oluşan bir zarf (involukrum) çevreler.

Yaz sonu ve sonbaharda çiçeklenen tür; yol kenarları, harman yerleri, ağıl ve ahır çevreleri, nadas alanları, tarla kıyıları ve dere yatakları gibi bozulmuş alanlarda yetişir. Kancalı meyveler hayvanların yünlerine ve tüylerine takılarak uzak mesafelere taşınır; bu nedenle koyun yününün değerini düşüren bir bitki olarak bilinir. Güney Amerika kökenli olduğu düşünülen tür, bugün dünyanın ılıman ve sıcak bölgelerinin büyük bölümüne yayılmış, birçok ülkede zararlı yabancı ot olarak kabul edilmiştir. Bitki, özellikle tohumları ve fide dönemi, otlayan hayvanlar için zehirlidir; dikenleri de insan ve hayvanlarda yaralanmalara yol açabilir.

Papatyagiller, ekonomik bakımdan da önemli bir familyadır: marul, enginar, ayçiçeği ve aspir gibi kültür bitkilerinin yanı sıra birçok süs bitkisi ve tıbbi bitki bu familyaya aittir. Familyanın yabani türleri, uzun çiçeklenme dönemleri ve bol nektarlı çiçekleriyle arılar, kelebekler ve diğer böcekler için en önemli besin kaynakları arasında yer alır; tohumları da birçok kuş türü tarafından yenir.