Vaccinium arctostaphylos

Vaccinium arctostaphylos, funda gillerden (Ericaceae) yaprak döken bir çalıdır ve yaban mersinlerinin de bulunduğu Vaccinium cinsine aittir. Kafkas yaban mersini olarak da anılır; Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi'nde likapa, çay üzümü gibi yerel adlarla bilinir.

Genellikle 1 ile 3 metre boyunda, dik büyüyen bir çalıdır. Yaprakları oldukça büyük, eliptik ya da uzunca, kenarları ince dişli ve sonbaharda kırmızımsı tonlara döner. Çiçekleri çan biçimli, beyazımsı ya da pembemsi renktedir ve kısa salkımlar hâlinde sarkar; ilkbahar sonu ile yaz başında açar. Meyveleri yuvarlak, olgunlaştığında koyu mor ile siyah arasında değişen renkte, sulu bir üzümsü meyvedir ve yaz sonuna doğru olgunlaşır.

Asitli, nemli ve humusça zengin toprakları tercih eder. Yaprak döken ve karışık ormanların alt tabakasında, orman açıklıklarında ve dağlık alanlarda yetişir. Cinsin diğer üyeleri gibi kökleri, fakir topraklardan besin almasını kolaylaştıran mikorizal mantarlarla birlikte yaşar. Çiçekleri arılar, meyveleri ise kuşlar ve memeliler için besin kaynağıdır.

Doğal yayılışı Kafkasya, Kuzey Anadolu ve Kuzey İran'ı kapsar; ayrıca Bulgaristan'da da küçük topluluklar hâlinde bulunur. Türkiye'de başta Doğu Karadeniz olmak üzere Karadeniz Bölgesi'nin nemli ormanlarında yayılış gösterir. Meyveleri yenebilir; taze olarak tüketilmesinin yanı sıra reçel ve şurup yapımında kullanılır. Yaprakları ise yöresel olarak çay gibi demlenir ve halk hekimliğinde değerlendirilir.

Funda gillerin üyeleri genellikle asitli toprakları sever ve kökleri, besince fakir topraklarda yaşamalarını kolaylaştıran özel mikorizal mantarlarla ortak yaşam kurar. Bu familya; orman gülleri, fundalar, yaban mersinleri ve kocayemiş gibi hem doğal bitki örtüsünde hem de bahçecilikte önemli yer tutan bitkileri kapsar.