Tulostoma brumale

Tulostoma brumale, Agaricales takımının Agaricaceae familyasında yer alan saplı puf mantarlarından biridir. Tür adı Latincede “kışa ait” anlamına gelir; meyve cisimleri sonbaharda olgunlaşır ve kış boyunca, hatta ertesi bahara kadar yerinde kalabilir. Cinsin en yaygın ve en iyi bilinen türüdür.

Meyve cismi, yaklaşık 1–2 cm çapında, yuvarlak, beyazımsı ile açık kahverengi arası bir spor kesesi ile bunu taşıyan ince, kahverengi, birkaç santimetre boyunda bir saptan oluşur. Kesenin tepesinde sporların dışarı çıktığı, kenarı belirgin, kısa boru biçiminde ve çoğunlukla koyu renkli bir halka ile çevrili tek bir açıklık (ostiol) bulunur. Bu düzgün, borumsu açıklık türü yakın akrabalarından ayırmaya yarayan önemli bir özelliktir.

Tulostoma cinsinin üyeleri gasteroid mantarlardır; yani sporlarını şapka altındaki lamellerde değil, kapalı bir kesenin içinde üretirler. Olgunlaşan sporlar toz hâlindedir ve yağmur damlası, rüzgâr ya da dokunma ile kesenin tepesindeki açıklıktan duman gibi dışarı püskürtülür. Bu nedenle sıradan puf mantarlarına benzerler; ancak keseyi taşıyan belirgin, sert sapları ile kolayca ayrılırlar.

Saprotrofik yaşayan bu mantarlar kumlu, kireçli ve kurak toprakları sever. Kıyı kumulları, seyrek bitkili kuru çayırlar, bozkırlar, eski duvar dipleri ve yosunlu açık alanlar tipik yaşam alanlarıdır. Meyve cisimleri uzun süre dayanıklı kalır ve kuruyunca bile sporlarını yaymayı sürdürür. Cinsin dünya genelinde yüzden fazla türü bilinir ve özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde zengin bir çeşitlilik gösterir; türlerin ayrımı çoğu zaman mikroskobik incelemeyi gerektirir.

Saplı puf mantarları sert dokulu ve çok küçük oldukları için yenmezler. Kumul ve kuru çayır gibi hassas yaşam alanlarına bağlı olduklarından, bu alanların bozulması ve yapılaşma ile tehdit altında olabilirler; bazı Avrupa ülkelerinde cinsin üyeleri nadir türler arasında sayılır.