Tipula oligocenica (I. Kania, 2013)

Tipula oligocenica, sinekler takımının (Diptera) Tipulidae familyasına bağlı Tipula cinsinde yer alan bir türdür. Tipulidae familyasının üyeleri Türkçede “sivrisinek kılıklılar” ya da “uzun bacaklı sinekler” olarak bilinir; iri sivrisineklere benzeyen ama insanlara zarar vermeyen böceklerdir. Günümüzde yaşayan bir tür değildir; adından da anlaşılacağı gibi Oligosen dönemine ait çökellerden tanımlanmış fosil bir türdür.

Bu cinsin üyeleri ince ve uzun gövdeleri, çok uzun ve kolayca kopabilen bacakları ve dar, saydam ya da hafif lekeli kanatlarıyla tanınır. Erginlerin baş kısmı öne doğru uzamış bir burun (rostrum) şeklindedir; göğsün üst yüzünde ise belirgin V biçimli bir dikiş bulunur. Arka kanatlar, tüm sineklerde olduğu gibi, uçuş sırasında denge sağlayan küçük topuz biçimli halterlere dönüşmüştür. Dişilerin karın ucu yumurta bırakmaya yarayan sivri bir yumurta borusuyla sonlanırken erkeklerde karın ucu kalınlaşmıştır ve türlerin ayırt edilmesinde en önemli özellikler bu bölgedeki üreme organlarının yapısından elde edilir. Bu nedenle yakın türlerin kesin teşhisi çoğunlukla ancak uzman incelemesiyle yapılabilir.

Fosil tipulidler çoğunlukla göl çökelleri gibi ince taneli tortularda korunmuş kanat ve gövde izleri üzerinden tanımlanır. Bu fosillerde en çok kanat damarlanması incelenir; damarların dizilişi, kanat lekeleri ve gövde oranları günümüz türleriyle karşılaştırılarak cins düzeyinde yerleştirme yapılır. Günümüzdeki akrabaları gibi bu türün larvalarının da nemli toprakta ya da su kenarlarındaki çürüyen bitki artıkları arasında geliştiği, erginlerinin ise kısa ömürlü ve zararsız olduğu düşünülmektedir.

Bu tür fosiller, sivrisinek benzeri bu sinek grubunun geçmiş jeolojik dönemlerdeki çeşitliliğini ve yayılışını anlamak açısından değerlidir. Tipula cinsi bugün dünyada binlerce türle temsil edilen, Tipulidae familyasının en büyük cinsidir. Larvalar ve erginler pek çok hayvan için besin kaynağı olduğundan, cinsin üyeleri geçmişte olduğu gibi bugün de toprak ve sulak alan ekosistemlerinde besin zincirinin önemli bir halkasını oluşturur. Fosil kayıtları, cinsin uzun bir evrimsel geçmişe sahip olduğunu göstermektedir.