Tipula balcanica (Vermoolen, 1983)

Tipula balcanica, sinekler takımının (Diptera) sivrisinek kuşları ailesine (Tipulidae) ait, Tipula cinsinde yer alan bir sinek türüdür. Tür Vermoolen, 1983 tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Tür adı Balkanlar’a atıfta bulunur. Bu tür, Batı Palearktik bölgeye ait sivrisinek kuşu faunasının bir parçasıdır ve Türkiye kontrol listelerinde yer alır.

Sivrisinek kuşu ya da tipula olarak bilinen bu sineklerin vücudu ince ve uzun, bacakları ise vücuda oranla son derece uzun ve kırılgandır. Bacaklar kolayca kopar; bu durum yırtıcılardan kaçmaya yardımcı olur. Tek çift kanatları dar ve saydamdır, cinse göre üzerlerinde kahverengimsi lekeler ya da bantlar bulunabilir. Arka kanatlar, uçuş sırasında dengeyi sağlayan topuz biçimli denge organlarına (halter) dönüşmüştür. Göğsün sırt kısmında V biçimli bir dikiş izi bulunması aileyi tanımada kullanılan önemli bir özelliktir. Tipula cinsindeki türlerin birbirinden kesin olarak ayrılması çoğunlukla kanat damarlanması, vücut desenleri ve özellikle erkek üreme organlarının yapısı incelenerek yapılır.

Görünüşleri nedeniyle sıklıkla dev sivrisineklerle karıştırılsalar da ergin tipulalar kan emmez ve insanlara zarar vermez; ağız parçaları kısadır ve çoğu ergin yalnızca su ya da nektar alır veya hiç beslenmez. Ergin ömrü kısadır ve büyük ölçüde çiftleşme ile yumurta bırakmaya ayrılır. Dişiler yumurtalarını nemli toprağa, yosunlara ya da çürüyen bitki artıklarına bırakır. Larvalar silindir biçimli, gri ya da kahverengimsi, sert derili olup “deri ceket” adıyla da anılır; nemli toprakta, çayırlarda, dere kenarlarında veya çürümekte olan organik maddeler arasında yaşar, bitki kökleri ve ayrışan bitki kalıntılarıyla beslenir.

Larvalar organik maddenin ayrışmasına katkıda bulunarak toprak ekosisteminde önemli bir rol oynar; hem larvalar hem de erginler kuşlar, yarasalar, örümcekler ve diğer böcekçil hayvanlar için önemli bir besin kaynağıdır. Bazı Tipula türlerinin larvaları yoğun bulunduklarında çim ve tarım alanlarında zarar oluşturabilir, ancak cinsin üyelerinin çoğu doğal ortamlarda zararsız yaşar. Dünya genelinde binlerce türü olan Tipula, sinekler arasında en kalabalık cinslerden biridir ve özellikle Palearktik bölgede, dağlık ve nemli yaşam alanlarında çok sayıda tür barındırır.