Symphytum officinale

Symphytum officinale, hodangiller (Boraginaceae) familyasının Symphytum cinsine ait çok yıllık otsu bir bitkidir. Türkçede karakafesotu olarak bilinir. Avrupa ve Batı Asya’ya özgüdür; tıbbi ve tarımsal kullanımı nedeniyle dünyanın birçok ılıman bölgesine taşınmıştır.

Bitki 50–120 cm boyunda, dik, dallanan ve sert tüylü gövdeler geliştirir. Yaprakları büyük, mızrak ya da oval biçimli ve kaba tüylüdür; gövde yapraklarının tabanları gövde boyunca aşağı doğru kanat gibi uzanır, bu da türün tanınmasında önemli bir özelliktir. Kökü kalın, etli, dışı siyahımsı, içi beyaz ve sümüksüdür. Çiçekleri borumsu ya da çan biçimli, sarkıktır ve kıvrık salkımlarda dizilir; renkleri kirli beyaz, krem, pembe ya da mor olabilir. Çiçeklenme ilkbahar sonundan yaz sonuna kadar sürer.

Tür; dere kenarları, nemli çayırlar, bataklık kenarları, hendekler ve nemli orman açıklıkları gibi su kenarındaki besince zengin ortamlarda yetişir. Çiçekleri, özellikle yaban arıları tarafından ziyaret edilir; bazı yaban arıları çiçeğin tabanını delerek nektarı doğrudan alır.

Bitki, kemik ve doku onarımına yardımcı olduğu düşünülen allantoin içeriği nedeniyle halk hekimliğinde uzun süredir haricen kullanılmıştır. Ancak pirolizidin alkaloitleri içerdiği için ağızdan alınması karaciğere ciddi zarar verebilir ve birçok ülkede iç kullanımı kısıtlanmıştır. Yaprakları organik bahçecilikte gübre ve kompost malzemesi olarak değerlendirilir.

Hodangiller familyasının üyeleri yalnızca yabani bitki olarak değil, insan kültürü açısından da önem taşır. Hodan, kafesotu, sığırdili ve engerekotu gibi akrabaları yüzyıllardır halk hekimliğinde, boya yapımında ve arıcılıkta kullanılmıştır. Bununla birlikte familyanın pek çok üyesinde bulunan pirolizidin alkaloitleri, bu bitkilerin dikkatli değerlendirilmesini gerektirir. Ekolojik açıdan ise uzun süre açan çiçekleriyle yabani arılar, bal arıları ve kelebekler için önemli bir besin kaynağı oluştururlar.