Stachs officinalis

Stachys officinalis, günümüzde sıklıkla Betonica officinalis adıyla da anılan, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasına ait çok yıllık otsu bir bitkidir. Avrupa'da yüzyıllardır bilinen ve halk hekimliğinde çok kullanılmış bir bitki olarak ün kazanmıştır.

Bitki 20 ile 60 santimetre kadar boylanabilir. Tabanda uzun saplı, uzunca yumurtamsı, kenarları iri küt dişli yapraklardan oluşan bir rozet bulunur; dört köşeli gövde üzerinde ise az sayıda, karşılıklı dizilmiş daha küçük yapraklar yer alır. Gövdenin ucunda sık, başak benzeri bir çiçek durumu oluşur. Çiçekler iki dudaklı, pembemsi mor ya da kırmızımsı mor renklidir; nadiren beyaz çiçekli bireylere rastlanır.

Çayırlarda, fundalıklarda, açık ormanlarda, orman kenarlarında ve çalılıklarda yetişir. Çiçeklenme genellikle yaz aylarında olur. Çiçekleri başta arılar ve bombus arıları olmak üzere birçok tozlaştırıcı böcek tarafından ziyaret edilir; bu nedenle doğal çayırların değerli bir üyesidir. Meyve, dört küçük fındıkçıktan oluşur.

Doğal yayılışı Avrupa'nın büyük bölümünden Kafkasya ve Batı Asya'ya, Kuzey Afrika'ya kadar uzanır. Geçmişte yaprakları çay olarak içilmiş, baş ağrısı ve sindirim şikâyetlerine karşı kullanılmıştır; ancak bu kullanımlar bilimsel olarak yeterince desteklenmemiştir. Süs bitkisi olarak bahçelerde de yetiştirilir. Ait olduğu Stachys cinsi dünya genelinde yaklaşık üç yüz tür içerir ve Türkiye bu cins bakımından oldukça zengindir.

Ballıbabagiller familyası, nane, kekik, adaçayı ve lavanta gibi tanınmış bitkileri de içerir. Bu familyanın üyeleri dört köşeli gövdeleri, karşılıklı yaprakları ve iki dudaklı çiçekleriyle kolayca tanınır. Stachys cinsinin birçok türü tozlaştırıcı böcekler için önemli bir nektar kaynağıdır ve bazıları bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilir.