Schizodactylus inexpectatus (Werner, 1901)

Schizodactylus inexpectatus, düz kanatlılar takımının (Orthoptera) yayvan ayaklı cırcırlar olarak bilinen Schizodactylidae familyasına ait bir türdür. Familya dünyada az sayıda türle temsil edilir ve türlerinin çoğu Güney ve Güneybatı Asya'da yaşar. Bu tür, familyanın Anadolu'da bilinen temsilcisi olarak dikkat çekici bir biyocoğrafik öneme sahiptir.

Yayvan ayaklı cırcırlar iri ve gövdeli böceklerdir. En belirgin özellikleri, ayak parmaklarının (tars) yanlara doğru genişlemiş yaprak benzeri lobları taşımasıdır; bu yapı, gevşek kum üzerinde batmadan yürümelerini ve kazı yapmalarını kolaylaştırır. Vücut rengi kum ve toprak tonlarındadır. Kanat uçları kıvrık, başları büyük ve çeneleri güçlüdür. Uzun antenleri vardır ve çoğu düz kanatlıdan farklı olarak ses üretme organları bulunmaz.

Tür kumlu ve yarı kurak alanlarda, özellikle nehir kenarlarındaki kum birikintilerinde yaşar. Gündüzleri kumun içinde kazdıkları tünellerde saklanır, geceleri yüzeye çıkarak avlanırlar. Yırtıcı hayvanlardır; diğer böcekleri ve küçük omurgasızları yakalarlar ve yeri geldiğinde kendi türlerinin bireylerini de yiyebilirler.

Schizodactylus inexpectatus son derece dar bir alanda yayılış gösterdiği bilinen bir türdür ve Doğu Anadolu'da Aras Nehri havzasındaki kumul alanlardan kaydedilmiştir. Yaşam alanı olan kumulların tarım, kum alımı ve yapılaşma ile tahrip edilmesi tür için ciddi tehdit oluşturur; bu nedenle koruma açısından öncelikli böcekler arasında değerlendirilir. İnsanlar için tehlikeli değildir, ancak elle tutulduğunda güçlü çeneleriyle ısırabilir.