Scarabaeus typhon (Fischer von Waldheim, 1823)

Scarabaeus typhon, Scarabaeinae altfamilyasına ait, top yuvarlayan iri bir bok böceği türüdür. Güneydoğu Avrupa'dan Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya'ya kadar uzanan bozkır ve otlak alanlarında yayılış gösterir ve cinsin daha kuzeyde yaşayabilen türlerindendir.

Scarabaeinae altfamilyası dünya genelinde binlerce türü kapsar ve bok böcekleri beslenme davranışlarına göre top yuvarlayanlar, dışkının altına tünel kazanlar ve doğrudan dışkı içinde yaşayanlar olarak gruplanır. Scarabaeus türleri top yuvarlayanların tipik örnekleridir. Cinsin türleri ağırlıklı olarak Afrika, Akdeniz havzası ve Orta Asya'nın sıcak ve kurak bölgelerinde yaşar ve türlerin ayrımı çoğunlukla uzman incelemesi gerektirir.

Scarabaeus cinsinin üyeleri, dışkıdan top yuvarlamalarıyla tanınan iri bok böcekleridir. Gövde siyah, oval ve oldukça yassıdır; başın ön kenarı dişli, yelpaze benzeri bir kürek oluşturur ve ön bacaklar kazmaya uygun güçlü dişlerle donatılmıştır. Arka bacaklar uzun ve incedir; top yuvarlanırken özellikle bu bacaklar kullanılır.

Erginler otçul memelilerin, özellikle koyun, keçi, at ve sığır gibi hayvanların dışkısıyla beslenir. Taze dışkıdan bir parça ayırıp kürek biçimli başı ve ön bacaklarıyla bir top şekillendirir, bu topu geri geri yürüyerek uygun bir yere yuvarlar ve toprağa gömer. Dişiler yumurtalarını özel olarak hazırlanmış armut biçimli toplara bırakır; larva bu topun içinde beslenerek gelişir. Bu cinsin bazı türlerinin yön bulmak için güneşi, ayı ve hatta Samanyolu'nu kullandığı gösterilmiştir.

Bok böcekleri dışkıyı toprağa gömerek besin maddelerinin toprağa geri dönmesini sağlar, toprağı havalandırır ve sinek gibi zararlıların çoğalmasını sınırlar; bu nedenle mera ekosistemlerinde çok önemli bir rol üstlenirler. Geleneksel hayvancılığın azalması ve hayvanlarda kullanılan bazı parazit ilaçlarının dışkıda kalıntı bırakması, birçok bölgede bu böceklerin sayısının azalmasına yol açmaktadır. İnsanlar için tamamen zararsızdırlar.