Scabiosa sicula

Scabiosa sicula, uyuzotugiller olarak bilinen grup içinde yer alan, Akdeniz çevresine özgü tek yıllık bir otsu bitkidir. Bazı güncel sınıflandırmalarda Sixalix ya da Lomelosia gibi yakın cinslere aktarılmıştır; adı, ilk tanımlandığı Sicilya’ya göndermede bulunur.

Pelinotugiller ya da uyuzotugiller olarak bilinen bu grup, günümüz sınıflandırmalarında hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyası içinde ele alınmaktadır. Grubun en belirgin özelliği, çok sayıda küçük çiçeğin bir araya gelerek yassı ya da yarı küre biçimli, tek bir çiçeğe benzeyen başçıklar oluşturmasıdır. Kenardaki çiçekler çoğunlukla daha iri ve dışa doğru açılmış taç yapraklıdır. Meyveler, üst kısmında kalıcı çanak dişleri ya da kılçıklar taşıyan ve rüzgâr veya hayvanlarla taşınan küçük kuru meyvelerdir.

Bitki genellikle alçak boylu, ince gövdeli ve dallanan bir yapıya sahiptir. Yaprakları tüylü ve parçalı olabilir; dalların ucunda leylak, pembemsi ya da açık mor renkli çiçek başçıkları taşır. İlkbahar ve yaz başında çiçeklenir; tozlaşmasını başta arılar, kelebekler ve sinekler olmak üzere çeşitli böcekler sağlar. Kurak, taşlı ve kumlu yamaçlar, maki açıklıkları, nadas tarlaları ve yol kenarları gibi açık, güneşli ortamları tercih eder.

Türün yayılışı Akdeniz havzası ve yakın çevresindedir. Uyuzotu türleri halk arasında eskiden deri hastalıklarına karşı kullanılmış, adlarını da Latince “uyuz” anlamına gelen scabies sözcüğünden almıştır. Doğal ortamlarında polen ve nektar kaynağı olarak tozlayıcı böcekler için önemlidir ve insanlar için bilinen bir zararı yoktur.

Uyuzotu benzeri bitkiler dünyada başlıca Akdeniz havzası, Batı ve Orta Asya ile Afrika’da çeşitlenmiştir; bu bölgeler pek çok cinsin tür zenginliği bakımından merkezidir. Grubun üyeleri çoğunlukla açık, güneşli ve kurak ortamlara uyum sağlamıştır. Uzun saplar üzerindeki başçıkları, tozlayıcı böceklerin kolayca konabileceği birer iniş alanı işlevi görür.