Russula velenovskyi

Russula velenovskyi, Russulaceae familyasına ait, tuğla kırmızısı şapkalı ve yumuşak tatlı bir kırılgan mantar türüdür. Adını Çek mikolog Josef Velenovský'den alır. Avrupa'nın ılıman ormanlarında görülür.

Şapkası küçük ile orta boydadır; tuğla kırmızısı, bakır kırmızısı ya da turuncumsu kırmızı tonlarındadır ve ortası daha koyu olabilir. Lameller açık krem ile soluk okra arasında, sap beyaz olup çoğunlukla pembemsi bir renk tonu taşır. Eti beyaz ve yumuşak tatlıdır; spor tozu kremdir. Yaz ve sonbaharda huş ağaçlarının yanı sıra karışık ve iğne yapraklı ormanlarda görülür. Yumuşak tatlı olduğu için yenebilir kabul edilir, ancak kırmızı şapkalı acı türlerle karıştırılma tehlikesi vardır.

Russula cinsinin üyeleri, Türkçede genellikle kırmızıbaş ya da kırılgan mantarlar olarak anılır. Bu mantarların en belirgin özelliği, etlerinin lifli değil, küresel hücre kümelerinden (sferositler) oluşması nedeniyle tebeşir gibi kolayca kırılmasıdır. Sap kırıldığında lifli bir yüzey değil, düzgün ve granüllü bir kırık yüzey görülür. Yakın akrabası Lactarius türlerinden farklı olarak kesildiklerinde süt salgılamazlar.

Cinsin tüm türleri ağaçlarla ektomikorizal ortaklık kurar; ağaç köklerini sararak ağaca su ve mineral sağlar, karşılığında şeker alır. Bu nedenle orman ekosistemlerinin sağlığında önemli rol oynarlar ve meyve gövdeleri yalnızca ortak oldukları ağaçların yakınında çıkar. Dünyada yüzlerce tür içeren bu cinste türlerin ayırt edilmesi zordur; şapka rengi tek başına yeterli değildir. Tat (yumuşak ya da acı), koku, spor tozunun rengi, kimyasal tepkimeler ve mikroskobik özellikler birlikte değerlendirilir. Halk arasında yumuşak tatlı türlerin genellikle yenebildiği, acı tatlı türlerin ise mide-bağırsak rahatsızlığına yol açtığı bilinir; ancak kesin tür tayini olmadan hiçbir yabani mantar tüketilmemelidir.