Notobasis syriaca

Notobasis syriaca, papatyagiller (Asteraceae) familyasından tek yıllık, dikenli bir devedikeni türüdür. Notobasis cinsinin tek türüdür ve Cirsium ile Carduus gibi devedikenleriyle yakın akrabadır; bazı kaynaklarda Cirsium syriacum adıyla da geçer. Tür adı syriaca “Suriye'ye ait” anlamına gelir.

Papatyagiller (Asteraceae) familyası, dünyada yaklaşık 30.000 türle çiçekli bitkilerin en kalabalık familyalarından biridir. Familyanın ayırt edici özelliği, çok sayıda küçük çiçeğin bir araya gelerek tek bir çiçek gibi görünen başçık (kapitulum) oluşturmasıdır; başçığın dışı yeşil brakte pullarından oluşan bir zarfla çevrilidir. Tohumları çoğunlukla tepesinde ince tüylerden oluşan bir paposa sahip aken meyvelerdir ve rüzgârla kolayca taşınır. Başçıklar arılar, sinekler ve kelebekler gibi pek çok tozlayıcı böcek için önemli bir nektar ve polen kaynağıdır.

Bitki genellikle 30–100 cm boylanan, dik ve dallı bir gövdeye sahiptir. Yaprakları derin loblu, kenarları sert dikenlidir; üst yüzleri koyu yeşil olup damarlar boyunca belirgin beyaz lekeler taşır. Bu beyaz damarlı yaprakları onu ilk bakışta meryemana dikeni (Silybum marianum) ile karıştırılabilir kılar. Türün en belirgin özelliği, başçıkların hemen altında yer alan, başçığı aşan uzun, sert ve morumsu renkli dikenli üst yapraklardır. Başçıklar pembe ya da mor tüp çiçeklerden oluşur; dil çiçekleri yoktur.

Akdeniz ikliminin tipik bir bitkisidir. Tarla kenarları, nadas alanları, yol kenarları, terk edilmiş araziler, meralar ve yerleşim çevrelerindeki bozulmuş alanlarda yetişir. Sonbahar ve kış yağmurlarıyla çimlenir, ilkbaharda çiçeklenir ve yaz başında kuruyarak tohumlarını bırakır. Çiçekleri arılar ve kelebekler tarafından ziyaret edilir; tohumlar paposlu akenlerle rüzgârla dağılır, saka gibi tohum yiyen kuşlar için de besin oluşturur.

Yayılış alanı Akdeniz havzası ile Batı Asya'dır; Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'de yaygındır. Dikenli yapısı nedeniyle otlayan hayvanlar tarafından genellikle tercih edilmez ve meralarda yabancı ot olarak kabul edilir. Bazı Doğu Akdeniz ülkelerinde genç gövdeleri soyularak yenebilmektedir.