Munzur körfaresi (Nannospalax munzuri)

Munzur körfaresi (Nannospalax munzuri), kemiriciler (Rodentia) takımının Spalacidae ailesine ait, toprak altında yaşayan bir memeli türüdür. Tür adını Doğu Anadolu'daki Munzur Dağları ve çevresinden alır ve görece yakın bir dönemde, kromozom ve morfoloji çalışmalarına dayanarak ayrı bir tür olarak tanımlanmıştır. Nannospalax cinsinin Anadolu'daki çeşitliliği oldukça yüksektir ve sistematiği hâlâ araştırılmaktadır.

Kör fareler (Spalacidae ailesinin Spalacinae alt ailesi), yaşamlarının neredeyse tamamını toprak altında geçiren, bu yaşama olağanüstü uyum sağlamış kemiricilerdir. Gözleri tamamen derinin altında kalmıştır ve dışarıdan görünmez; dış kulak kepçeleri ve kuyrukları yok denecek kadar küçülmüştür. Silindir biçimli gövdeleri, yumuşak ve kadifemsi kürkleri, başın iki yanından uzanan sert kıl şeritleri ve dudakların dışında kalan iri kesici dişleri vardır. Toprağı esas olarak bu dişleriyle kazarlar; geniş, yassı başlarını ise toprağı itmek için kullanırlar.

Kör fareler uzun ve dallanan tüneller kazar; bu tünel sistemlerinde yuva, besin deposu ve tuvalet bölmeleri bulunur. Kazı sırasında yüzeye çıkardıkları toprak, tarlalarda ve çayırlarda kolayca fark edilen tümsekler oluşturur. Bitki kökleri, yumruları ve soğanlarıyla beslenirler. Genellikle yalnız yaşarlar ve kendi tünel sistemlerini sıkı biçimde korurlar; komşularıyla iletişimlerini tünel duvarlarına başlarını vurarak oluşturdukları titreşimlerle sağladıkları bilinir. Yılda genellikle bir kez yavru verirler.

Bilinen yayılışı Doğu Anadolu'daki dar bir alanla sınırlı olan bu türün Türkiye'ye özgü (endemik) olduğu kabul edilir. Dar yayılışlı türler yaşam alanı kaybı, aşırı otlatma ve tarımsal değişimlere karşı daha hassastır. Toprağı havalandırıp karıştırdıkları için kör farelerin toprak oluşumunda önemli bir rolü vardır; ancak tarım alanlarında köklere ve yumrulara zarar verdikleri için zararlı olarak da görülebilirler. Düşük oksijen ve yüksek karbondioksit koşullarına dayanıklılıkları ve uzun ömürleri nedeniyle bilim dünyasında, özellikle yaşlanma ve kanser araştırmalarında yakından incelenen canlılardır.